Για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια συνεχούς ανόδου, ο παγκόσμιος αριθμός των αναγκαστικά εκτοπισμένων λόγω πολέμων και βίας παρουσίασε κάμψη, υποχωρώντας στα 117,8 εκατομμύρια ανθρώπους στα τέλη του 2025.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), η μείωση αυτή μεταφράζεται σε 5,4 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους σε σχέση με το προηγούμενο έτος, με την πλειονότητα αυτών (58%) να αφορά εσωτερικά εκτοπισμένους εντός των συνόρων των χωρών τους.
Ωστόσο, η θετική αυτή στατιστική εξέλιξη κρύβει μια σκληρή πραγματικότητα, καθώς η μείωση οφείλεται κυρίως στη μαζική επιστροφή προσφύγων σε εστίες μεγάλων κρίσεων, όπως το Αφγανιστάν, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Σουδάν και η Συρία.
Ο Ύπατος Αρμοστής για τους Πρόσφυγες, Μπαρχάμ Σαλίχ, προειδοποίησε ότι οι επαναπατρισμοί αυτοί δεν έγιναν υπό συνθήκες ασφάλειας και σταθερότητας, αλλά κάτω από έντονες πιέσεις και σε περιοχές όπου οι υποδομές είναι κατεστραμμένες και οι βασικές παροχές σχεδόν ανύπαρκτες.
Χαρακτηριστικό είναι ότι μόνο το 2025, πάνω από 14,7 εκατομμύρια άνθρωποι επέστρεψαν στις πατρίδες τους, την ίδια ώρα που σχεδόν 5,4 εκατομμύρια άλλοι αναγκάζονταν να διαφύγουν, κυρίως από το Σουδάν και την Ουκρανία, αναζητώντας άσυλο σε γειτονικά κράτη.
Παράλληλα, το σύστημα ασύλου δέχεται ασφυκτικές πιέσεις, καθώς οι νέες αιτήσεις ξεπέρασαν κατά πολύ τον ρυθμό έκδοσης αποφάσεων, με αποτέλεσμα οι εκκρεμείς υποθέσεις παγκοσμίως να αγγίζουν πλέον τα 9 εκατομμύρια. Ο κ. Σαλίχ υπογράμμισε την ανάγκη για δίκαιες και αποτελεσματικές διαδικασίες προστασίας, ενώ αναφέρθηκε και στην αύξηση των απάτριδων, οι οποίοι υπολογίζονται πλέον σε 4,5 εκατομμύρια.
Οι παγκόσμιες τάσεις εκτοπισμού συνεχίζουν να επηρεάζονται δυναμικά και κατά τους πρώτους μήνες του 2026, με τη νέα κρίση στον Λίβανο να εκτοπίζει ένα εκατομμύριο πολίτες και το Ιράν να μετρά 3,2 εκατομμύρια εκτοπισμένους. Η ραγδαία επιδείνωση της ασφάλειας σε αυτές τις χώρες υποδοχής ανάγκασε εκατοντάδες χιλιάδες Σύρους και Αφγανούς να επιστρέψουν πρόωρα στις πατρίδες τους μέχρι τα μέσα Μαΐου.
Παρά τις προκλήσεις, ο Ύπατος Αρμοστής έθεσε ως στόχο τη μείωση του προσφυγικού πληθυσμού κατά περισσότερο από το μισό μέσα στην επόμενη δεκαετία, προκρίνοντας τη στροφή από την παραδοσιακή ανθρωπιστική βοήθεια σε στρατηγικές που ενισχύουν την οικονομική ανεξαρτησία των προσφύγων μέσω εθελοντικών επιστροφών και ανθρωπιστικών θεωρήσεων.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η κατάσταση παρέμεινε σταθερή μέχρι τα τέλη Απριλίου του 2026, με τον παγκόσμιο αριθμό των εκτοπισμένων να κυμαίνεται μεταξύ 117 και 118 εκατομμυρίων.