Ο άτυπος αποκλεισμός του Στενού του Ορμούζ από την Τεχεράνη, ως απάντηση στον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, έχει πυροδοτήσει μια από τις σοβαρότερες ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται το 20% της παγκόσμιας προμήθειας υδρογονανθράκων, η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη εκτιναχθεί πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας φόβους για παγκόσμια ύφεση και αναγκάζοντας πολλές χώρες της Ασίας να προχωρήσουν σε δελτίο στα καύσιμα.
Το σύστημα των «διοδίων» και ο έλεγχος των Φρουρών της Επανάστασης
Σε μια κίνηση που χαρακτηρίζεται από διεθνείς αναλυτές ως «οικονομική τρομοκρατία», το Ιράν επιχειρεί να νομιμοποιήσει την είσπραξη τελών διέλευσης από τα πλοία που διασχίζουν το Στενό. Ενώ το ιρανικό κοινοβούλιο ετοιμάζει σχετική νομοθεσία, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) έχουν ήδη εγκαταστήσει ένα αυστηρό σύστημα ελέγχου.
Οι εταιρείες υποχρεούνται να υποβάλλουν πλήρη στοιχεία για το φορτίο, το πλήρωμα και τον προορισμό τους σε μεσάζοντες που συνδέονται με τους IRGC. Μόνο μετά από ενδελεχή έλεγχο και την καταβολή υπέρογκων ποσών —που σε κάποιες περιπτώσεις αγγίζουν τα 2 εκατομμύρια δολάρια— χορηγείται κωδικός ασφαλούς διέλευσης και συνοδεία από ιρανικά σκάφη.
Διακρίσεις και «μαύρα πλοία»
Η Τεχεράνη εφαρμόζει μια πολιτική επιλεκτικών διελεύσεων, επιτρέποντας το πέρασμα μόνο σε πλοία από «φιλικές» χώρες όπως η Κίνα, η Μαλαισία και η Ινδία, ενώ αποκλείει πλήρως τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Αυτή τη στιγμή, σχεδόν 2.000 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα εκατέρωθεν του Στενού, ενώ καταγράφεται η κίνηση «σκοτεινών πλοίων» (dark ships) που πλέουν με κλειστά τα συστήματα εντοπισμού για να αποφύγουν τους ελέγχους ή τις επιθέσεις. Παράλληλα, η Ινδία αρνείται επίσημα ότι καταβάλλει λύτρα, υποστηρίζοντας το δικαίωμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Νομικό αδιέξοδο και διεθνείς αντιδράσεις
Αν και η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) κατοχυρώνει το δικαίωμα της «αβλαβούς διέλευσης», το Ιράν υποστηρίζει ότι δεν δεσμεύεται από αυτήν καθώς δεν την έχει επικυρώσει πλήρως. Νομικοί κύκλοι τονίζουν ότι η επιβολή τελών σε διεθνή ύδατα υπερβαίνει το δικαίωμα στην αυτοάμυνα και συνιστά «παράνομο οικονομικό πόλεμο».
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω μετά την ανακοίνωση του Ισραήλ για την εξόντωση του διοικητή του ναυτικού των IRGC, Αλιρέζα Τανγκσίρι, γεγονός που αναμένεται να κλιμακώσει την ένταση στην περιοχή.