Μια σπουδαία ανακάλυψη έφεραν στο φως οι αρχαιολογικές σκαπάνες στο βόρειο Σουδάν, καθώς οι ερευνητές κατάφεραν να φτάσουν στο αρχικό δάπεδο ενός επιβλητικού μεσαιωνικού καθεδρικού ναού, οι διαστάσεις του οποίου εκτιμάται ότι ξεπερνούσαν ακόμη και εκείνες του Λευκού Οίκου.
Το μνημείο, γνωστό ως «Μεγάλη Εκκλησία του Ιησού», παραμένει στο μεγαλύτερο μέρος του θαμμένο κάτω από την άμμο στην Παλιά Ντόνγκολα, την εγκαταλελειμμένη πάλαι ποτέ πρωτεύουσα του χριστιανικού βασιλείου της Μακουρίας, στην ανατολική όχθη του Νείλου.
Η κοινή αρχαιολογική αποστολή του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας και της Εθνικής Εταιρείας Αρχαιοτήτων και Μουσείων του Σουδάν, αν και είχε εντοπίσει τον ναό από το 2021, κατόρθωσε μόλις πρόσφατα να αποκτήσει πρόσβαση στο επίπεδο του δαπέδου μέσω μιας σκάλας. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της αποστολής και διευθυντή του Πολωνικού Κέντρου Αρχαιολογίας της Μεσογείου, Άρτουρ Ομπλούσκι, ορισμένοι περιμετρικοί τοίχοι εξακολουθούν να ορθώνονται σε ύψος 11 μέτρων, αποκαλύπτοντας το τεράστιο μέγεθος του οικοδομήματος. Οι πρώτοι υπολογισμοί δείχνουν ότι ο ναός είχε πλάτος 47 μέτρα, μήκος 57 μέτρα και ύψος που άγγιζε τα 21 μέτρα.
Ο κ. Ομπλούσκι χαρακτήρισε το κτήριο ως τη σημαντικότερη εκκλησία της μεσαιωνικής Νουβίας, παραλληλίζοντας την αρχιτεκτονική και πολιτιστική της επιρροή στην περιοχή με εκείνη που άσκησε η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης.
Τόνισε μάλιστα ότι τέτοια μνημεία λειτουργούσαν ως πρότυπα που καθόριζαν τις κατασκευαστικές τάσεις της εποχής τους, από τον 6ο αιώνα μ.Χ. οπότε και εκχριστιανίστηκε η περιοχή, έως και τον 14ο αιώνα.
Παράλληλα, οι ανασκαφές αποκάλυψαν έναν μικρότερο ναό στον επάνω όροφο του καθεδρικού. Παρότι το μεγαλύτερο τμήμα του έχει καταρρεύσει, οι αρχαιολόγοι περισυνέλεξαν πλήθος θραυσμάτων ζωγραφισμένου σοβά, τα οποία μαρτυρούν τον πλούσιο τοιχογραφικό διάκοσμο του χώρου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ελληνικές επιγραφές που διασώθηκαν πάνω στα θραύσματα.
Όπως εξήγησε η δρ. Αγκάτα Ντεπτούλα, αναγνωρίστηκε απόσπασμα από την Προσευχή της Αγίας Άννας της Παλαιάς Διαθήκης, γραμμένο στην ελληνική γλώσσα με εξαιρετικά λεπτή καλλιγραφία και γράμματα ύψους μόλις μισού εκατοστού.
Οι έρευνες στην Παλιά Ντόνγκολα διεξάγονται από τη δεκαετία του 1960 με αργούς ρυθμούς, εξαιτίας της παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας και των συρράξεων που μαστίζουν το Σουδάν.
Αν και η συγκεκριμένη τοποθεσία έχει μέχρι στιγμής διασωθεί από τις εχθροπραξίες, η UNESCO κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, καθώς από την έναρξη του εμφυλίου πολέμου τον Απρίλιο του 2023 περισσότερα από 100 πολιτιστικά μνημεία της χώρας έχουν λεηλατηθεί ή καταστραφεί ολοσχερώς.