Η προοπτική μιας διπλωματικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν μπορεί να γεννά ελπίδες, ωστόσο η ανάλυση της ιστορίας και της συμπεριφοράς της Τεχεράνης αποδεικνύει ότι η απειλή της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν πρόκειται να εκλείψει. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από τις τακτικές που επιλέγει κατά καιρούς η Ουάσιγκτον.
Για σχεδόν μισό αιώνα, είτε οι Δημοκρατικοί προέκριναν τη διπλωματία (όπως η πυρηνική συμφωνία Ομπάμα το 2015), είτε οι Ρεπουμπλικάνοι εφάρμοζαν στρατηγικές «μέγιστης πίεσης» και στρατιωτικής αποτροπής, ο πυρήνας του προβλήματος παρέμενε άθικτος: η αμετακίνητη, επαναστατική ιδεολογία του ιρανικού καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε το 1979 από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί.
Αυτή η ιδεολογία, αποτυπωμένη ακόμη και στο σύνταγμα της χώρας, αναθέτει στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) την αποστολή του «τζιχάντ», η οποία μεταφράζεται στην πράξη ως βίαιη επέκταση της ιρανικής επιρροής στη Μέση Ανατολή, εκδίωξη των αμερικανικών δυνάμεων και καταστροφή του Ισραήλ.
Το δίκτυο των proxy ομάδων της Τεχεράνης —Χεζμπολάχ, Χαμάς, Ισλαμικός Τζιχάντ, πολιτοφυλακές στο Ιράκ και Χούθι στην Υεμένη— αποτελεί μια μακροχρόνια στρατηγική επένδυση της Δύναμης Κουντς για την προβολή ισχύος εκτός συνόρων.
Ακόμα και όταν η Ουάσιγκτον ήλπιζε ότι οι οικονομικές παραχωρήσεις θα μετρίαζαν τον επαναστατικό ζήλο του Ιράν, η Τεχεράνη χρησιμοποιούσε τους νέους πόρους για να ενισχύσει την επιθετικότητά της, με τον Ανώτατο Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ να προβλέπει δημόσια την εξαφάνιση του Ισραήλ.
Η πιο ξεκάθαρη αποτύπωση αυτής της στρατηγικής ήταν η 7η Οκτωβρίου 2023. Η φονική επίθεση της Χαμάς, την οποία το Ιράν πανηγύρισε, πυροδότησε ένα ντόμινο επιθέσεων από ολόκληρο το ιρανικό δίκτυο: πυραύλους από τον Λίβανο, πλήγματα κατά αμερικανικών βάσεων σε Ιράκ και Συρία, και αποκλεισμό της Ερυθράς Θάλασσας από τους Χούθι. Το αποκορύφωμα ήρθε με τις πρωτοφανείς, άμεσες πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν κατά του ισραηλινού εδάφους.
Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε μια σκληρή γραμμή, εξοντώνοντας τον Κασέμ Σουλεϊμανί το 2020 και πλήττοντας στρατιωτικές και πυρηνικές υποδομές εντός του Ιράν. Ωστόσο, παρά τις σημαντικές τακτικές επιτυχίες και την υποβάθμιση των ιρανικών εξοπλισμών, η στρατιωτική ισχύς από μόνη της αδυνατεί να αλλάξει την ιδεολογική πορεία του καθεστώτος.
Ακόμη και σήμερα, εν μέσω φημών για μια νέα, συναλλακτική συμφωνία του Τραμπ με το Ιράν για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ο νέος Ανώτατος Ηγέτης της χώρας έσπευσε να σκληρύνει τη στάση του, επαναφέροντας τα συνθήματα «Θάνατος στην Αμερική και το Ισραήλ» και επιβεβαιώνοντας τον όρκο για καταστροφή του εβραϊκού κράτους έως το 2040.
Με το Ισραήλ να υιοθετεί πλέον ένα μόνιμα επιθετικό δόγμα ασφαλείας και τις ΗΠΑ να απαντούν στρατιωτικά για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους —ακόμη και κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων—, ο δομικός συγκρουσιακός χαρακτήρας της περιοχής δεν αλλάζει.
Μέχρι να υπάρξει μια ριζική πολιτική αλλαγή στο εσωτερικό του Ιράν, ο κόσμος είναι καταδικασμένος να παρακολουθεί έναν αέναο, φαύλο κύκλο προσωρινής ύφεσης και ανανεωμένης πολεμικής αντιπαράθεσης.