Σε μια ιστορική, κατ' αρχήν συμφωνία για τον τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή έχουν καταλήξει οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, αν και διπλωματικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι ο δρόμος παραμένει μακρύς.
Για την οριστικοποίηση του προσχεδίου απαιτούνται ακόμη μερικές ημέρες διαβουλεύσεων, οι οποίες θα ανοίξουν στη συνέχεια το παράθυρο για μια δοκιμαστική, 60ήμερη ειρηνευτική περίοδο εκεχειρίας.
Οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν άμεσα αλλά συγκρατημένα στις εξελίξεις. Η τιμή του πετρελαίου Brent υποχώρησε κατά 1,5%, σπάζοντας το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων (στα 99 δολάρια ανά βαρέλι), ενώ το αμερικανικό αργό (WTI) σημείωσε πτώση της τάξης του 5%, υποχωρώντας στα 92 δολάρια. Παράλληλα, ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε ήπια κέρδη.
Η επιφυλακτικότητα των επενδυτών αποδίδεται στο γεγονός ότι, παρά τη συμφωνία στους βασικούς άξονες, οι λεπτομέρειες της εφαρμογής τους παραμένουν μετέωρες.
Το αδιέξοδο έγινε ορατό όταν ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, μετακινήθηκε μέσα σε λίγες ώρες από την πρόβλεψη για «άμεσες ανακοινώσεις» στη δήλωση πως «δεν βιαζόμαστε».
Ο κ. Τραμπ δέχεται εγχώρια πολιτική πίεση, με στελέχη των Δημοκρατικών να κάνουν λόγο για «συμφωνία παράδοσης», αναγκάζοντάς τον να απαντήσει μέσω social media: «Μην ακούτε τους losers, η συμφωνία που θα κάνω είναι καλύτερη από του Ομπάμα».
Τα τρία «αγκάθια» της διαπραγμάτευσης
Παρά τη σύγκλιση, οι συνομιλίες «φρενάρουν» σε τρία κομβικά σημεία:
Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ: Αν και συμφωνήθηκε το άνοιγμά τους για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, η Τεχεράνη –μέσω του περιβάλλοντος του υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και στρατιωτικών συμβούλων του ανώτατου ηγέτη, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ– επιμένει ότι ο πλήρης έλεγχος της περιοχής αποτελεί «νόμιμο δικαίωμά» της και ζήτημα οικονομικής επιβίωσης. Η Ουάσινγκτον, ωστόσο, διστάζει να υποχωρήσει, φοβούμενη τις εσωτερικές πολιτικές εντυπώσεις.
Η διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου: Το Ιράν δέχεται να παραδώσει το απόθεμά του και να ξηλώσει τις πυρηνικές του υποδομές –μια «κόκκινη γραμμή» για το Ισραήλ, την οποία ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υπενθύμισε τηλεφωνικά στον Ντόναλντ Τραμπ. Όμως, η απαίτηση Τραμπ να αναλάβουν αμερικανικοί φορείς τη μεταφορά του υλικού σε έδαφος των ΗΠΑ και την επιτήρηση των εγκαταστάσεων εκλαμβάνεται από την Τεχεράνη ως ταπεινωτική συνθήκη παράδοσης.
Η διάρκεια και το πλαίσιο της δέσμευσης: Η Ουάσινγκτον πιέζει για μια 20ετή δεσμευτική ρήτρα μη απόκτησης πυρηνικών όπλων. Ως αντίβαρο, η ιρανική πλευρά αντιπροτείνει μια δημόσια διακήρυξη προθέσεων, ώστε να αποφευχθεί το αδιέξοδο, με αποτέλεσμα αναλυτές να εκτιμούν ότι το πυρηνικό σκέλος ενδέχεται τελικά να αποσυνδεθεί από την αρχική συμφωνία ειρήνης.
Διπλωματικός μαραθώνιος και «παράλυση» στην Τεχεράνη
Η καχυποψία μεταξύ των δύο πλευρών εντείνεται από τις συνθήκες υπό τις οποίες λειτουργεί η ιρανική ηγεσία. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, από το Νέο Δελχί όπου πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη, επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είναι ανοιχτή σε μια προσωρινή λύση:
«Το στενό πρέπει να ανοίξει αμέσως και, στη συνέχεια, θα ξεκινήσουμε, βάσει συμφωνημένων παραμέτρων, πολύ σοβαρές συνομιλίες [...] Δεν μπορείς να κάνεις κάτι σχετικά με τα πυρηνικά σε 72 ώρες, γράφοντας σε μια χαρτοπετσέτα», δήλωσε ο κ. Ρούμπιο, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον αποδέχεται τη μετάθεση του πυρηνικού ζητήματος για αργότερα.
Την ίδια ώρα, ρεπορτάζ του CBS News, βασισμένο σε αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, αποκαλύπτει ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ –ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του, Αλί, μετά τον θάνατο του τελευταίου στις επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου– κρύβεται σε μυστικό καταφύγιο για να αποφύγει τη δολοφονία του από το Ισραήλ.
Η επικοινωνία του μέσω ενός δικτύου αγγελιαφόρων προκαλεί τεράστιες καθυστερήσεις στις διαπραγματεύσεις, καθώς ακόμη και κορυφαίοι Ιρανοί αξιωματούχοι δεν έχουν άμεση πρόσβαση μαζί του. Αυτή η αποσπασματική ροή πληροφοριών εξηγεί τις αντιφάσεις στις δημόσιες τοποθετήσεις της Τεχεράνης, με τους Αμερικανούς αξιωματούχους να περιγράφουν τις εσωτερικές ιρανικές συνεννοήσεις ως «κωμικά δυσλειτουργικές».
Μήνες αναμονής για τη ναυτιλία
Ακόμη και αν η συμφωνία υπογραφεί άμεσα, η επιστροφή στην κανονικότητα για τα 1.500 έως 2.000 εγκλωβισμένα πλοία στον Περσικό Κόλπο θα καθυστερήσει. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, θα απαιτηθούν τουλάχιστον δύο με τρεις μήνες για την επαναλειτουργία των εξαγωγών.
Καθώς το ναυτικό του Ιράν θεωρείται πλέον ανύπαρκτο, οι ΗΠΑ και συμμαχικές δυνάμεις (με πιθανή συνδρομή και του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού) θα χρειαστούν αρκετές εβδομάδες για να καθαρίσουν τα Στενά του Ορμούζ από τις νάρκες. Μέχρι να διασφαλιστούν πλήρως οι θαλάσσιοι διάδρομοι, οι ναυτασφαλιστικές εταιρείες αναμένεται να απαιτούν συνοδεία για τα τάνκερ, διατηρώντας το κόστος μεταφοράς σε υψηλά επίπεδα.