Σε ένα wine bar στο Κίεβο, ένα βράδυ Σαββάτου, η 34χρονη Ντάρια ανοίγει μηχανικά μια εφαρμογή γνωριμιών, περιηγείται για λίγο και την κλείνει. Όπως λέει, έχει να βγει «σε κανονικό ραντεβού» από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος. Τέσσερα χρόνια σύγκρουσης δεν έχουν αλλάξει μόνο την καθημερινότητα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι Ουκρανοί σκέφτονται τις σχέσεις, τον γάμο και την απόκτηση παιδιών.
Ρεπορτάζ του BBC καταγράφει μια βαθιά κοινωνική μετατόπιση: εκατομμύρια γυναίκες που έφυγαν από τη χώρα μετά την εισβολή του 2022 έχουν πλέον εγκατασταθεί στο εξωτερικό, δημιουργώντας νέες ζωές και δεσμούς. Ταυτόχρονα, εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες απουσιάζουν, είτε επειδή πολεμούν στο μέτωπο είτε επειδή βρίσκονται εκτός Ουκρανίας. Για όσες γυναίκες έμειναν πίσω, η προοπτική μιας σχέσης και μιας οικογένειας απομακρύνεται.
Η 28χρονη Χριστίνα από το Λβιβ λέει ότι η έλλειψη ανδρών είναι εμφανής. Παρά τις προσπάθειες μέσω εφαρμογών, δεν βρίσκει σύντροφο, ενώ παρατηρεί ότι πολλοί άνδρες αποφεύγουν να κυκλοφορούν από φόβο μήπως εντοπιστούν από ομάδες στρατολόγησης. Όσοι έχουν πολεμήσει, προσθέτει, κουβαλούν συχνά βαρύ ψυχικό τραύμα.
Η Ντάρια συνοψίζει τις επιλογές που βλέπει μπροστά της σε τρεις κατηγορίες: άνδρες που κρύβονται για να αποφύγουν τη στράτευση, στρατιώτες με σχέσεις εξ αποστάσεως και σπάνιες επιστροφές από το μέτωπο, ή νεότερους κάτω των 25 ετών που μπορούν ευκολότερα να φύγουν από τη χώρα. Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν της προσφέρει ασφάλεια ή προοπτική.
Από την άλλη πλευρά, πολλοί στρατιώτες θεωρούν ότι μια σχέση μέσα στην αβεβαιότητα είναι σχεδόν ανεύθυνη. Ο Ρουσλάν, που υπηρετεί κοντά στο Χάρκοβο, αναρωτιέται τι μπορεί να προσφέρει πέρα από λίγες επισκέψεις τον χρόνο και περιστασιακά τηλεφωνήματα. Ο 31χρονος χειριστής drones Ντένις λέει πως είναι αδύνατο να κάνει μακροπρόθεσμα σχέδια, όταν κάθε μέρα υπάρχει ο κίνδυνος θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο προσωπικό επίπεδο. Οι γάμοι μειώθηκαν δραστικά, από 223.000 το 2022 σε 150.000 το 2024, ενώ οι θάνατοι, η μαζική μετανάστευση και η κατακόρυφη πτώση των γεννήσεων οδηγούν σε συρρίκνωση του πληθυσμού και του εργατικού δυναμικού. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, πάνω από έξι εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα από την αρχή της εισβολής.
Ο δημογράφος Ολεξάντρ Χλαντούν μιλά για «κοινωνική καταστροφή του πολέμου», υπενθυμίζοντας ότι η Ουκρανία είχε ήδη μακροχρόνιο δημογραφικό πρόβλημα. Ο δείκτης γονιμότητας έχει πέσει πλέον στο ιστορικό χαμηλό του 0,9 παιδιών ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού. Όσο ο πόλεμος συνεχίζεται, εξηγεί, ο χαμένος χρόνος για την απόκτηση παιδιών δύσκολα αναπληρώνεται.
Οι προβλέψεις της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών είναι δυσοίωνες: ακόμη και μετά το τέλος των εχθροπραξιών, οι συνέπειες θα παραμείνουν, με τον πληθυσμό να εκτιμάται ότι μπορεί να περιοριστεί στα 25,2 εκατομμύρια έως το 2051. Η μόνη άμεση αλλαγή θα μπορούσε να έρθει από την επιστροφή μεγάλου μέρους των Ουκρανών που ζουν στο εξωτερικό – κάτι όμως κάθε άλλο παρά βέβαιο.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η Ντάρια περιγράφει μια καθημερινότητα όπου ο σχεδιασμός του μέλλοντος μοιάζει εύθραυστος. Όπως λέει, έχει αποδεχθεί ότι μπορεί να μείνει μόνη όχι από επιλογή, αλλά επειδή ο πόλεμος επανακαθορίζει τα όρια του εφικτού. Και το να μάθεις να ζεις με αυτό, καταλήγει, είναι από μόνο του «μια μορφή επιβίωσης».