Πρόταση με δυνητικά σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις φέρεται να έχει καταθέσει παρασκηνιακά η Κεντρική Τράπεζα της Ινδίας, εισηγούμενη τη διασύνδεση των επίσημων ψηφιακών νομισμάτων των χωρών BRICS με στόχο τη διευκόλυνση διασυνοριακών πληρωμών για εμπόριο και τουρισμό. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Reserve Bank of India (RBI) έχει προτείνει το θέμα να ενταχθεί στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής των BRICS το 2026, την οποία θα φιλοξενήσει η Ινδία αργότερα μέσα στη χρονιά. Εφόσον εγκριθεί, θα πρόκειται για την πρώτη οργανωμένη προσπάθεια του μπλοκ να συνδέσει τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών (CBDCs) σε κοινό λειτουργικό πλαίσιο.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε περίοδο αυξημένων διεθνών εντάσεων, με την επιστροφή των εμπορικών πολέμων, την αμφισβήτηση της πολιτικής κυριαρχίας του δολαρίου και τις αναδυόμενες οικονομίες να αναζητούν τρόπους περιορισμού της έκθεσής τους σε οικονομικές πιέσεις και κυρώσεις.
Στόχος: ταχύτερες και φθηνότερες συναλλαγές χωρίς μεσάζοντες
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι χώρες BRICS θα μπορούν να διακανονίζουν εμπορικά τιμολόγια, τουριστικές πληρωμές και ενδεχομένως συναλλαγές εμπορικής χρηματοδότησης απευθείας στα δικά τους ψηφιακά κρατικά νομίσματα. Με αυτόν τον τρόπο θα παρακάμπτονται οι χρονοβόρες διαδικασίες των τραπεζών-ανταποκριτών και θα μειώνεται η εξάρτηση από δολαριοκεντρικά συστήματα πληρωμών, περιορίζοντας παράλληλα την έκθεση σε κυρώσεις ή πιέσεις μέσω δασμών.
Η ινδική πλευρά παρουσιάζει την πρόταση ως τεχνική και λειτουργική μεταρρύθμιση και όχι ως πολιτική επιλογή αποδολαριοποίησης, τονίζοντας ότι στόχος είναι η ανθεκτικότητα και ο εκσυγχρονισμός των διασυνοριακών πληρωμών. Ωστόσο, οι στρατηγικές της συνέπειες θεωρούνται δύσκολο να αγνοηθούν.
Συμπίπτει με νέες απειλές δασμών από τις ΗΠΑ
Η συγκυρία θεωρείται κρίσιμη, καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανέλθει με απειλές επιβολής δασμών και έχει προειδοποιήσει χώρες που αναζητούν εναλλακτικές στο δολάριο. Στο παρελθόν έχει χαρακτηρίσει τους BRICS «αντιαμερικανικό μπλοκ» και έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο εμπορικών αντιποίνων.
Σε αυτό το περιβάλλον, ένα διασυνδεδεμένο σύστημα CBDCs των BRICS δεν θα αντικαθιστούσε άμεσα το δολάριο, αλλά θα δημιουργούσε παράλληλη χρηματοπιστωτική υποδομή εκτός αμερικανικού ελέγχου — εξέλιξη με σαφή γεωπολιτική σημασία σε έναν κόσμο όπου τα συστήματα πληρωμών χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως μοχλός πολιτικής πίεσης.
Τεχνικά και πολιτικά εμπόδια
Παρά τις φιλοδοξίες, το σχέδιο αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Καμία από τις μεγάλες χώρες των BRICS δεν έχει ακόμη θέσει σε πλήρη λειτουργία εθνικό ψηφιακό νόμισμα, ενώ όλα βρίσκονται σε πιλοτική φάση. Ζητήματα διαλειτουργικότητας, ρυθμιστικού πλαισίου, διαχείρισης εμπορικών ανισορροπιών, ανταλλαγής δεδομένων και διακυβέρνησης του συστήματος παραμένουν ανοιχτά.
Παράλληλα, προηγούμενες προσπάθειες διεύρυνσης του εμπορίου σε τοπικά νομίσματα, όπως μεταξύ Ινδίας και Ρωσίας, συνάντησαν πρακτικά προβλήματα όταν συσσωρεύτηκαν υπόλοιπα που δεν μπορούσαν να αξιοποιηθούν εύκολα. Για να αποφευχθούν παρόμοιες δυσλειτουργίες, η RBI εξετάζει μηχανισμούς όπως διμερείς συναλλαγματικές ανταλλαγές (swaps) και περιοδικούς διακανονισμούς.
Πολιτικά, δεν είναι δεδομένο ότι όλα τα κράτη θα εμπιστευτούν κοινή υποδομή πληρωμών, ιδιαίτερα όταν το επίπεδο στρατηγικής εμπιστοσύνης εντός των BRICS παραμένει άνισο.
Επιμονή της Ινδίας στα κρατικά ψηφιακά νομίσματα
Σε αντίθεση με τη διεθνή τάση προς τα stablecoins, η Ινδία παραμένει ένθερμος υποστηρικτής των κρατικών ψηφιακών νομισμάτων, υποστηρίζοντας ότι τα ιδιωτικά ψηφιακά μέσα πληρωμής απειλούν τη νομισματική κυριαρχία και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Για το Νέο Δελχί, το ψηφιακό ρούπι δεν αποτελεί μόνο τεχνολογική καινοτομία, αλλά εργαλείο ελέγχου και προστασίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η διασύνδεση CBDCs εντός των BRICS επιτρέπει, σύμφωνα με αυτή τη λογική, καινοτομία χωρίς απώλεια κρατικού ελέγχου — μια λύση ελκυστική για κυβερνήσεις που επιθυμούν να περιορίσουν τόσο την εξάρτηση από το δολάριο όσο και την επιρροή ιδιωτικών ψηφιακών νομισμάτων.
Σταδιακές αλλά όχι αμελητέες επιπτώσεις
Αν εφαρμοστεί έστω και μερικώς, το σχέδιο θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική διασύνδεση των χωρών BRICS και να προσδώσει στο μπλοκ πιο πρακτικό ρόλο συνεργασίας, πέρα από θεωρητικές συζητήσεις για κοινό νόμισμα. Σε παγκόσμιο επίπεδο, η επίδραση αναμένεται σταδιακή, καθώς η κυριαρχία του δολαρίου στηρίζεται σε βαθιές αγορές κεφαλαίων και θεσμική εμπιστοσύνη που δύσκολα υποκαθίστανται.
Ωστόσο, ακόμη και μικρές μετατοπίσεις θεωρούνται σημαντικές: η δημιουργία εναλλακτικών δικτύων πληρωμών περιορίζει σταδιακά την αποκλειστικότητα του δολαρίου και ενισχύει την τάση προς ένα πιο κατακερματισμένο, πολυπολικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, όπου τα κράτη διαμορφώνουν όλο και περισσότερο τους όρους της διεθνούς ροής χρήματος.