Μια ματιά στην επίσημη ιστοσελίδα της ελληνικής πρεσβείας στη Μόσχα αρκεί για να αποτυπώσει το πραγματικό βάθος –ή μάλλον την πλήρη απουσία του– στις ελληνορωσικές σχέσεις. Η πιο πρόσφατη ανάρτηση αφορά… πρόσκληση για τη φόρτωση και μεταφορά χιονιού από τα κτίρια της πρεσβείας, πλαισιωμένη από τυπικές, άχρωμες ευχές για εθνικές επετείους. Αν αυτό δεν είναι διπλωματικός συμβολισμός παρακμής, τότε τι είναι.
Η πρέσβειρα της Ελλάδας στη Μόσχα, Κατερίνα Ξαγοράρη, από την ημέρα που επέδωσε τα διαπιστευτήριά της στον Βλαντιμίρ Πούτιν, τον Δεκέμβριο του 2023, παραμένει ουσιαστικά αποκλεισμένη από κάθε σοβαρό δίαυλο επαφής. Και αυτό δεν οφείλεται σε ελληνική απροθυμία, αλλά στο παγιωμένο, εχθρικό και μονοδιάστατο δόγμα που έχει υιοθετήσει η ρωσική διπλωματία μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Η επιλογή του Σεργκέι Λαβρόφ να παραμείνει εγκλωβισμένος σε μια ρητορική διαρκούς επίθεσης και καταγγελίας, με αιχμή του δόρατος τη γνωστή φωνή της Μαρίας Ζαχάροβα, αποδεικνύει ότι η Μόσχα δεν αναζητά διάλογο αλλά υποταγή. Σε αυτό το πλαίσιο, οποιαδήποτε βελτίωση των σχέσεων προϋποθέτει –στα μάτια της Ρωσίας– δημόσιες δηλώσεις και πολιτικές μετατοπίσεις που καμία σοβαρή ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να αποδεχθεί.
Η Αθήνα έχει επανειλημμένα στείλει σήματα στοιχειώδους διπλωματικής διαθεσιμότητας. Η ρωσική πλευρά, όμως, τα απέρριψε ως ανεπαρκή, απαιτώντας ουσιαστικά πολιτική «δήλωση μετάνοιας» για τη στήριξη της Ουκρανίας. Παρά το άνοιγμα περιορισμένων διαύλων επικοινωνίας μέσω του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, οι προσδοκίες παραμένουν μηδαμινές. Η Ρωσία συνομιλεί μόνο όταν μπορεί να επιβάλει όρους.
Σαν να μην έφτανε το Ουκρανικό, η Μόσχα εργαλειοποιεί και το εκκλησιαστικό μέτωπο. Οι συνεχείς επιθέσεις κατά του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου και οι μεθοδικές παρεμβάσεις της Ρωσικής Εκκλησίας σε περιοχές ιστορικής ελληνορθόδοξης παρουσίας, από τα Ιεροσόλυμα έως τη Μέση Ανατολή, αποκαλύπτουν μια στρατηγική που δεν είναι απλώς θρησκευτική, αλλά βαθιά πολιτική: τη συρρίκνωση της ελληνικής πολιτισμικής επιρροής και την αντικατάστασή της από ένα ρωσοκεντρικό αφήγημα ισχύος.
Όλα αυτά διαμορφώνουν ένα τοξικό περιβάλλον που θα βαραίνει και την «επόμενη ημέρα» του πολέμου. Η Ελλάδα επιθυμεί να έχει ρόλο στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, ιδίως σε περιοχές ιστορικού ελληνικού αποτυπώματος όπως η Μαριούπολη — περιοχές που σήμερα βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο. Όμως η ρωσική επιθετικότητα, η περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου και η μόνιμη απαίτηση πολιτικής ευθυγράμμισης καθιστούν σαφές ότι η Μόσχα δεν αντιμετωπίζει την Αθήνα ως συνομιλητή, αλλά ως χώρα που «οφείλει να συμμορφωθεί».
Με λίγα λόγια, οι ελληνορωσικές σχέσεις δεν βρίσκονται απλώς σε κρίση. Βρίσκονται σε βαθιά κατάψυξη – και το ψύχος δεν προέρχεται από τον ρωσικό χειμώνα, αλλά από μια συνειδητή επιλογή απομόνωσης, αδιαλλαξίας και γεωπολιτικής αλαζονείας από το Κρεμλίνο.