Η πτώση του καθεστώτος Άσαντ δεν οδήγησε στην αποκατάσταση της σταθερότητας στη Συρία. Οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου γεωπολιτικού κενού, το οποίο η Τουρκία έσπευσε να καλύψει. Και το έκανε όχι μόνο ως περιφερειακή δύναμη που επιδιώκει επιρροή, αλλά ως ο βασικός αρχιτέκτονας της νέας στρατιωτικής και πολιτικής πραγματικότητας στη Δαμασκό.
Στον πυρήνα αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκεται το de facto καθεστώς του Άχμαντ αλ-Σαράα, γνωστού ως αλ-Τζολανί — ενός ηγέτη με παρελθόν στις τάξεις της Αλ-Κάιντα και οργανικών διασυνδέσεων με ισλαμιστικά ένοπλα δίκτυα που αποτέλεσαν τον κορμό του νέου συριακού στρατού.
Η στρατιωτική κατάρρευση των Κούρδων και η αλλαγή ισορροπίας ισχύος
Η άνοδος του νέου καθεστώτος δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την προηγούμενη εξουδετέρωση των κουρδικών Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), οι οποίες αποτελούσαν τον βασικό σύμμαχο της Δύσης στον πόλεμο κατά του ISIS.
Οι επιχειρήσεις των τουρκοστηριζόμενων δυνάμεων και του λεγόμενου Syrian National Army οδήγησαν στην κατάρρευση της κουρδικής διοίκησης σε κρίσιμες περιοχές της βόρειας και ανατολικής Συρίας, συμπεριλαμβανομένων ζωνών στρατηγικής σημασίας στη Ράκκα και τη Ντέιρ εζ-Ζορ.
Η εξέλιξη αυτή είχε άμεσες και πολλαπλές συνέπειες:
- Οι κουρδικές δυνάμεις αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν θέσεις όπου φρουρούσαν χιλιάδες κρατούμενους τζιχαντιστές του ISIS,
- Στρατόπεδα κράτησης αποδυναμώθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν.
- Περιοχές που βρίσκονταν υπό αυστηρό έλεγχο πέρασαν στα χέρια δυνάμεων με σαφώς διαφορετικές επιχειρησιακές προτεραιότητες.
Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός κενού ασφαλείας που επέτρεψε σε πυρήνες του ISIS να ανασυνταχθούν, να αναδιοργανωθούν και να επανενεργοποιήσουν δίκτυα που μέχρι τότε βρίσκονταν σε αδράνεια.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ και το στρατηγικό κενό
Η σταδιακή αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από κρίσιμες βάσεις στη Συρία επιτάχυνε δραματικά αυτή τη διαδικασία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αποτελέσει τον βασικό παράγοντα σταθερότητας και τον κύριο εγγυητή της ασφάλειας των στρατοπέδων κράτησης τζιχαντιστών. Η αποχώρησή τους σήμανε τη μεταφορά της ευθύνης σε δυνάμεις που είτε δεν είχαν τη δυνατότητα είτε δεν είχαν την πολιτική βούληση να συνεχίσουν την ίδια στρατηγική.
Αναλύσεις διεθνών think tanks, όπως το Brookings Institution και το Institute for the Study of War, επισημαίνουν ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ δημιούργησε συνθήκες που το ISIS επιχειρεί ήδη να εκμεταλλευτεί, ανασυγκροτώντας δίκτυα και στρατολογώντας νέους μαχητές.
Ο ρόλος της Τουρκίας: από υποστηρικτής σε διαχειριστή της νέας τάξης
Η Τουρκία δεν περιορίστηκε στην πολιτική στήριξη του νέου καθεστώτος. Δημιούργησε και αξιοποίησε ένα ολόκληρο πλέγμα ένοπλων οργανώσεων που αποτέλεσαν τον πυρήνα του νέου συριακού στρατού.
Έρευνες και δικαστικές καταθέσεις αποκαλύπτουν ότι η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών MIT συμμετείχε ενεργά στη μεταφορά όπλων και εξοπλισμού προς ισλαμιστικές οργανώσεις στη Συρία, ενώ δίκτυα που συνδέονται με την Τουρκία διευκόλυναν τη μετακίνηση, τη χρηματοδότηση και την επιχειρησιακή υποστήριξη μαχητών.
Η Τουρκία αποτέλεσε επίσης βασικό transit hub για χιλιάδες ξένους μαχητές που εντάχθηκαν στο ISIS, με τη γεωγραφική της θέση και την πολιτική ανοχής που ακολούθησε να καθιστούν δυνατή τη μεταφορά ανθρώπινου δυναμικού και υλικών προς το συριακό μέτωπο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, πρώην μαχητές του ISIS εντάχθηκαν σε φιλοτουρκικές ένοπλες μονάδες που αποτέλεσαν τον κορμό των δυνάμεων που ανέλαβαν τον έλεγχο περιοχών μετά την κατάρρευση των κουρδικών δυνάμεων.
Η αναγέννηση του ISIS ως γεωπολιτική συνέπεια
Η σύγκλιση αυτών των εξελίξεων — η κατάρρευση της κουρδικής άμυνας, η αποχώρηση των ΗΠΑ και η ανάληψη του ελέγχου από δυνάμεις που συνδέονται με την τουρκική στρατηγική — δημιούργησε τις ιδανικές συνθήκες για την επιστροφή της τζιχαντιστικής απειλής.
Το ISIS δεν χρειάζεται πλέον να κατακτήσει εδάφη για να επιβιώσει. Αρκεί να εκμεταλλευτεί το κενό εξουσίας.
Και αυτό το κενό δημιουργήθηκε.
Όχι τυχαία. Αλλά ως αποτέλεσμα μιας γεωπολιτικής αναδιάταξης στην οποία η Τουρκία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο.
Η σημερινή Συρία δεν είναι απλώς ένα κράτος που προέκυψε μετά την πτώση ενός καθεστώτος. Είναι ένα κράτος που διαμορφώθηκε μέσα από δίκτυα, δομές και ένοπλες δυνάμεις που η ίδια η Τουρκία δημιούργησε, εξόπλισε και προστάτευσε.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το ISIS θα επιχειρήσει να επιστρέψει.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το νέο συριακό κράτος –όπως διαμορφώθηκε– έχει τη βούληση ή τη δυνατότητα να το αποτρέψει.
Γιατί η ιστορία έχει δείξει ότι όταν οι τζιχαντιστές δεν εξαφανίζονται, απλώς αλλάζουν στολή.
ΠΗΓΗ: tomanifesto.gr