Το Ιράν υπήρξε τα τελευταία χρόνια βασικός σύμμαχος της Ρωσίας στον πόλεμο κατά της Ουκρανίας, παρέχοντας drones τύπου Shahed, πυραύλους και πυρομαχικά που χρησιμοποιήθηκαν εκτενώς στο μέτωπο.
Οι δύο χώρες είχαν επισφραγίσει τη στρατηγική τους σύγκλιση με συμφωνία εταιρικής σχέσης. Ωστόσο, όταν ξεκίνησαν οι αεροπορικές επιθέσεις του Ισραήλ και των Ηνωμένες Πολιτείες κατά ιρανικών στόχων, η Τεχεράνη βρέθηκε ουσιαστικά χωρίς ενεργή ρωσική στήριξη.
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, κάνοντας λόγο για παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Παρά τη ρητορική, η Μόσχα δεν παρενέβη στρατιωτικά. Ρωσικά αντιαεροπορικά συστήματα στην ευρύτερη περιοχή δεν ενεργοποιήθηκαν, ενώ ανάλογη στάση είχε τηρηθεί και σε προηγούμενα πλήγματα κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Η απουσία ουσιαστικής στήριξης ενισχύει την εικόνα μιας Ρωσίας περιορισμένων δυνατοτήτων, με το βάρος του πολέμου στην Ουκρανία να απορροφά στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Μόσχα δεν διαθέτει πλέον τα μέσα για να στηρίξει συμμάχους της σε πολλαπλά μέτωπα, ενώ κάθε επιτυχημένη επιχείρηση των ΗΠΑ αναδεικνύει τη σχετική της αδυναμία.
Στο εσωτερικό της Ρωσίας καταγράφονται επικρίσεις για την παθητική στάση του Κρεμλίνου. Παράλληλα, ο Πούτιν αποφεύγει ευθεία σύγκρουση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, πιθανότατα διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.
Πετρέλαιο: πρόσκαιρο όφελος για τη Μόσχα
Η ένταση στη Μέση Ανατολή προκάλεσε άνοδο της τιμής του πετρελαίου Brent πάνω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενισχύοντας βραχυπρόθεσμα τα ρωσικά έσοδα. Για τη ρωσική οικονομία, που έχει πληγεί από χαμηλές τιμές και κυρώσεις, μια παρατεταμένη αύξηση θα μπορούσε να λειτουργήσει ανακουφιστικά. Ωστόσο, το ρωσικό αργό συνεχίζει να πωλείται με έκπτωση, κυρίως προς την Κίνα και την Ινδία, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους.
Παράλληλα, εντείνονται οι πιέσεις στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιεί η Ρωσία για να παρακάμπτει τις κυρώσεις, με ευρωπαϊκές χώρες να εξετάζουν κατασχέσεις πλοίων.
Η Κίνα σε στρατηγικό δίλημμα
Το Πεκίνο παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις. Η Κίνα απορροφά πάνω από το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, στο πλαίσιο μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής συνεργασίας. Η αποσταθεροποίηση της Τεχεράνης απειλεί τον ενεργειακό της εφοδιασμό, ιδιαίτερα αν επηρεαστούν τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των κινεζικών εισαγωγών υδρογονανθράκων.
Επισήμως, το κινεζικό ΥΠΕΞ καταδίκασε τις επιθέσεις ως παραβίαση της κυριαρχίας του Ιράν, επιδιώκοντας να διατηρήσει την εικόνα «υπεύθυνης δύναμης». Στην πράξη, όμως, το Πεκίνο αποφεύγει την άμεση εμπλοκή, ισορροπώντας ανάμεσα στη στήριξη της Τεχεράνης και στη διατήρηση σταθερών σχέσεων με την Ουάσιγκτον.
Η κρίση φέρνει την Κίνα αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα: από τη μία η ανάγκη προστασίας των ενεργειακών και γεωπολιτικών της συμφερόντων, από την άλλη η αποφυγή μετωπικής σύγκρουσης με τις ΗΠΑ. Παράλληλα, ενισχύεται η ενεργειακή της στροφή προς τη Ρωσία, με αυξημένες εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και μεγαλύτερη εξάρτηση της Μόσχας από το Πεκίνο.
Αναδιατάξεις στο αντιδυτικό μέτωπο
Η νέα κλιμάκωση δοκιμάζει τη συνοχή του άτυπου άξονα Μόσχας–Πεκίνου–Τεχεράνης. Η Ρωσία εμφανίζεται αποδυναμωμένη, το Ιράν απομονωμένο και η Κίνα επιφυλακτική. Παρά τη ρητορική περί πολυμέρειας και καταγγελίες περί «νόμου της ζούγκλας», το Πεκίνο επιλέγει στρατηγική αναμονής, εξετάζοντας ακόμη και τα σενάρια διαδοχής στην ιρανική ηγεσία.
Εάν η κρίση παραταθεί ή εξελιχθεί σε στρατιωτικό τέλμα για τις ΗΠΑ, η Κίνα θα μπορούσε να επιχειρήσει να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά και οικονομικά την κατάσταση στον Κόλπο. Σε διαφορετική περίπτωση, μια γενικευμένη ανάφλεξη θα απειλήσει την παγκόσμια ανάπτυξη και θα εντείνει τις ανακατατάξεις στην παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα.