Η συζήτηση, που άνοιξε ο Εμμανουέλ Μακρόν, στο πλαίσιο των πρόσφατων παρεμβάσεών του για τη ρύθμιση του ψηφιακού χώρου και ειδικότερα κατά τη δημόσια τοποθέτησή του για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και των ψεύτικων λογαριασμών στην Ευρώπη, δεν είναι μια ακόμη τεχνοκρατική παρέμβαση. Είναι η πρώτη σοβαρή παραδοχή, στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο της ΕΕ, ότι το διαδίκτυο έχει μετατραπεί σε πεδίο άσκησης ισχύος και μάλιστα ανεξέλεγκτης!
Για χρόνια, η Δύση αντιμετώπισε τα social media ως χώρο ελεύθερης έκφρασης, σχεδόν ως… ψηφιακή προέκταση της δημοκρατίας... Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Τα δίκτυα αυτά έχουν εξελιχθεί σε εργαλεία επιρροής, χειραγώγησης και, σε πολλές περιπτώσεις, υπονόμευσης. Δεν πρόκειται απλώς για «τρολ» ή «ενοχλητικούς χρήστες». Πρόκειται για οργανωμένα δίκτυα, με στρατηγική στόχευση, που αξιοποιούν την ανωνυμία, για να διαμορφώσουν αντιλήψεις, να πολώσουν κοινωνίες και να επηρεάσουν πολιτικές εξελίξεις.
Η συζήτηση για τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων στο διαδίκτυο -στην οποία η Ελλάδα συγκαταλέγεται ήδη μεταξύ των πρώτων χωρών που προχώρησαν σε σχετική νομοθέτηση- αποτελεί μια πρώτη, χρήσιμη μεν, αλλά εύκολη φάση. Είναι κοινωνικά αποδεκτή και πολιτικά «ασφαλής». Το πραγματικό, όμως, ερώτημα είναι άλλο: Ποιος ελέγχει το περιεχόμενο και -κυρίως- ποιος κρύβεται πίσω από αυτό!
Η «ψηφιακή κουκούλα» είναι το κεντρικό πρόβλημα. Η ανωνυμία, που αρχικά θεωρήθηκε προϋπόθεση ελευθερίας, έχει μετατραπεί σε εργαλείο ατιμωρησίας. Λογαριασμοί χωρίς ταυτότητα μπορούν να επιτίθενται, να διασπείρουν ψευδείς ειδήσεις, να κατασκευάζουν κλίμα και να λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές προπαγάνδας χωρίς καμία συνέπεια.
Σε αυτό το περιβάλλον, η έννοια της δημόσιας σφαίρας αλλοιώνεται και πλέον εισερχόμαστε σε μια νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη φάση. Η κατάσταση επιδεινώνεται ραγδαία από την έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία επιτρέπει τη μαζική παραγωγή πειστικών ψευδών ειδήσεων, deepfakes και αυτοματοποιημένων επιθέσεων από στρατιές bots. Η συστηματική «δολοφονία χαρακτήρων» βρίσκει πλέον στην τεχνική νοημοσύνη τον απόλυτο επιταχυντή. Στοχευμένες επιθέσεις, διαστρέβλωση στοιχείων και οργανωμένη σπίλωση προσώπων (πολιτικών, δημοσιογράφων ή απλών πολιτών) χρησιμοποιούνται ως εργαλεία εξόντωσης της αξιοπιστίας και φίμωσης αντίθετων απόψεων, την ίδια στιγμή, που οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, συχνά εμφανίζονται να παρακολουθούν αμέτοχες, καθώς η πόλωση και το engagement τροφοδοτούν τα κέρδη τους.
Και εδώ αρχίζει η γεωπολιτική διάσταση του ζητήματος. Τα δίκτυα αυτά δεν είναι πάντα «αυθόρμητα». Σε πολλές περιπτώσεις συνδέονται -άμεσα ή έμμεσα- με κρατικούς μηχανισμούς ή παρακρατικά δίκτυα, που επιχειρούν να επηρεάσουν κοινωνίες. Η εργαλειοποίηση των social media αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο του λεγόμενου «υβριδικού πολέμου». Δεν αρκούν μόνο στρατεύματα. Αρκεί η συστηματική διάβρωση της εμπιστοσύνης, η ενίσχυση των άκρων και η δημιουργία ενός μόνιμου κλίματος αμφισβήτησης.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η πατρίδα μας βρίσκεται σε μια ευαίσθητη περιοχή όπου οι πληροφοριακές επιχειρήσεις δεν είναι ένα θεωρητικό σενάριο αλλά μια -όχι σπάνια- πρακτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η Ελλάδα λειτουργεί ως «εργαστήριο» υβριδικών απειλών, όπου η διασπορά αφηγημάτων, η δημιουργία τεχνητών τάσεων και η υπονόμευση κρίσιμων εθνικών επιλογών δοκιμάζονται μέσα από ανώνυμους λογαριασμούς, που λειτουργούν ως προέκταση ξένων συμφερόντων.
Η πρόταση, λοιπόν, να «βγει η ψηφιακή κουκούλα» δεν είναι απλώς ζήτημα τάξης ή ευπρέπειας στο διαδίκτυο. Είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας και δημοκρατικής ανθεκτικότητας. Αυτό δεν σημαίνει κατάργηση της ελευθερίας του λόγου. Σημαίνει, όμως, ότι η ελευθερία αυτή πρέπει να συνοδεύεται από ευθύνη, τόσο από την πλευρά των χρηστών όσο και από την πλευρά των πλατφορμών που φιλοξενούν τον διάλογο.
Το κρίσιμο σημείο είναι η ισορροπία. Ένα καθεστώς πλήρους ταυτοποίησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπερβολές και σε περιορισμό θεμελιωδών δικαιωμάτων. Από την άλλη πλευρά, η πλήρης ασυδοσία έχει ήδη δείξει τα όριά της. Η λύση πιθανότατα βρίσκεται σε ένα υβριδικό μοντέλο… Ταυτοποίηση των χρηστών σε επίπεδο πλατφόρμας, χωρίς απαραίτητα δημόσια έκθεση των στοιχείων τους, αλλά με δυνατότητα άρσης της ανωνυμίας σε περιπτώσεις παραβίασης του νόμου ή οργανωμένης χειραγώγησης.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να πρωτοστατήσει σε αυτή τη συζήτηση ως μια χώρα που, λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, έχει άμεσο συμφέρον να θωρακίσει τον δημόσιο διάλογο. Μια τέτοια πρωτοβουλία θα έστελνε και ένα σαφές μήνυμα: ότι η δημοκρατία δεν είναι αφελής. Ότι αναγνωρίζει τις νέες μορφές απειλής και προσαρμόζεται.
Το διαδίκτυο δεν είναι πια ουδέτερος χώρος. Είναι πεδίο σύγκρουσης. Και σε αυτό το πεδίο, η ανωνυμία δεν είναι πάντα δικαίωμα. Πολύ συχνά, είναι όπλο!!!
Πηγή: tomanifesto.gr