Την άμεση προκήρυξη δημοψηφίσματος για τη συνταγματική αναθεώρηση ζήτησε το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SDSM), η μεγαλύτερη παράταξη της αντιπολίτευσης στη Βόρεια Μακεδονία. Στόχος της πρότασης είναι να αποφασίσουν οι ίδιοι οι πολίτες για την ενσωμάτωση της βουλγαρικής μειονότητας στο Σύνταγμα, μια κίνηση που αποτελεί απαράβατο όρο για την ξεπαγωμένη ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ο επικεφαλής του SDSM, Βένκο Φιλίπτσε, ξεκαθάρισε ότι το ζήτημα υπερβαίνει τις κομματικές αντιπαραθέσεις καθώς αφορά το μέλλον της νέας γενιάς και την αναχαίτιση του μεταναστευτικού ρεύματος προς το εξωτερικό. Παράλληλα, άσκησε κριτική στον πρωθυπουργό Χρίστιαν Μίτσκοσκι, τονίζοντας ότι δεν δικαιούται να αποφασίζει μόνος του για τη μοίρα του τόπου.
Η κυβέρνηση του εθνικιστικού VMRO-DPMNE, ωστόσο, διατηρεί ανυποχώρητη στάση. Ο Μίτσκοσκι απέκλεισε πρόσφατα κάθε ενδεχόμενο συμβιβασμού σε θέματα εθνικής ταυτότητας, απορρίπτοντας τη συμφωνία που είχε επιτευχθεί το καλοκαίρι του 2022.
Η συμφωνία εκείνη, που βασίστηκε σε πρόταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προέβλεπε την άρση του βουλγαρικού βέτο με αντάλλαγμα τη συνταγματική αναγνώριση των Βουλγάρων της Βόρειας Μακεδονίας.
Αν και η τότε σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση είχε αποδεχτεί τον συμβιβασμό, δεν κατάφερε να συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων στη Βουλή λόγω της σφοδρής αντίδρασης της τότε αντιπολίτευσης και νυν κυβέρνησης, η οποία συντονίζεται με το αρνητικό κλίμα που καταγράφουν οι δημοσκοπήσεις στη σλαβική πλειοψηφία της χώρας.
Η ευρωπαϊκή προοπτική των Σκοπίων παραμένει στάσιμη από το 2005, όταν έλαβαν το καθεστώς υποψήφιας χώρας, με τις Βρυξέλλες και τη Σόφια να ξεκαθαρίζουν ότι δεν θα υπάρξει πρόοδος χωρίς την υλοποίηση των συμφωνηθέντων του 2022.
Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται και το μέγεθος της μειονότητας. Η απογραφή του 2021 κατέγραψε μόλις 3.500 Βουλγάρους (0,2% του πληθυσμού), νούμερο που η Σόφια αμφισβητεί ανοιχτά, κάνοντας λόγο για μεθοδεύσεις αποκλεισμού και αποσιώπησης της ιστορικής της παρουσίας.
Οι διμερείς σχέσεις, που επιδεινώθηκαν ραγδαία μετά την κυβερνητική αλλαγή στα Σκόπια το 2024, είναι φορτισμένες από βαθιές ιστορικές και γλωσσικές διαφωνίες.
Η Βουλγαρία υποστηρίζει ότι η εθνική ταυτότητα και η γλώσσα της γειτονικής χώρας έχουν βουλγαρικές ρίζες και τεχνητά διαχωρίστηκαν μετά το 1945 εντός της Γιουγκοσλαβίας, ενώ η Βόρεια Μακεδονία υπεραμύνεται της αυτονομίας της, κατηγορώντας τη Σόφια για προσπάθειες αφομοίωσης.