Ένα παγκόσμιο δίκτυο με στόχο την εξαγωγή του πολιτικού Ισλάμ και τη συστηματική εξάρθρωση των εναλλακτικών τουρκικών εκπαιδευτικών δομών στο εξωτερικό λειτουργεί υπό τη χρηματοδότηση της Άγκυρας, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία.
Το Ίδρυμα Maarif, το οποίο ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 2016, εμφανίζεται ως ανεξάρτητος φιλανθρωπικός οργανισμός, ωστόσο αποτελεί έναν κρατικό μηχανισμό με εκτελεστικές εξουσίες, σχεδιασμένο να προωθεί τις γεωπολιτικές και ιδεολογικές επιδιώξεις του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αναφέρει σε δημοσίευμα του το nordic monitor.
Μια εκτενής ερευνητική έκθεση της διεθνούς οργάνωσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων «Solidarity with Others», με έδρα το Βέλγιο, αποκαλύπτει ότι το ίδρυμα λειτουργεί ως κεντρικό όργανο μιας συντονισμένης εκστρατείας διακρατικής καταστολής.
Η εκστρατεία κατά του κινήματος Γκιουλέν
Η τουρκική κυβέρνηση απέδωσε την απόπειρα πραξικοπήματος του Ιουλίου του 2016 στο κίνημα του εκλιπόντος ισλαμιστή ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν, έναν ισχυρισμό που το ίδιο το κίνημα αρνείται, κάνοντας λόγο για επιχείρηση «προβοκάτσιας» με σκοπό τις μαζικές εκκαθαρίσεις.
Έκτοτε, το Maarif πέτυχε το κλείσιμο, τη δήμευση ή την αναγκαστική μεταβίβαση τουλάχιστον 162 εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που συνδέονταν με τον Γκιουλέν σε 29 χώρες. Αυτή η παγκόσμια αναδιάρθρωση ανέτρεψε βίαια την επαγγελματική και προσωπική ζωή περίπου 7.800 διευθυντών, εκπαιδευτικών και υποστηρικτικού προσωπικού σε όλο τον κόσμο.
Εκρηκτική χρηματοδότηση και απόλυτος κρατικός έλεγχος
Τα οικονομικά στοιχεία αποκαλύπτουν μια πρωτοφανή κλιμάκωση της κρατικής χρηματοδότησης προς το ίδρυμα. Το 2016, το Maarif ξεκίνησε με προϋπολογισμό 90 εκατομμυρίων λιρών (περίπου 30 εκατομμύρια δολάρια) από το Υπουργείο Παιδείας.
Μέχρι το 2024, οι ετήσιες μεταφορές κονδυλίων μέσω προεδρικών διαταγμάτων εκτοξεύτηκαν στα 5,7 δισεκατομμύρια λίρες (175 εκατομμύρια δολάρια), ενώ για το 2025 το εγκεκριμένο ανώτατο όριο αγγίζει τα 6,77 δισεκατομμύρια λίρες (195 εκατομμύρια δολάρια). Συνολικά, μέσα σε οκτώ χρόνια, το τουρκικό κράτος διοχέτευσε πάνω από 27,7 δισεκατομμύρια λίρες (900 εκατομμύρια δολάρια) στο ίδρυμα, καταγράφοντας μια οικονομική επέκταση που αγγίζει το 2.000%.
Η θεσμική δομή του Maarif επιβεβαιώνει τον απόλυτο έλεγχο του κράτους. Το διοικητικό του συμβούλιο αποτελείται από 12 μέλη, εκ των οποίων τα τέσσερα διορίζονται απευθείας από τον Πρόεδρο της Τουρκίας, τα τρία από το υπουργικό συμβούλιο, ενώ συμμετέχουν και εκπρόσωποι των υπουργείων Παιδείας, Εξωτερικών και Οικονομικών.
Μάλιστα, απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της χώρας το 2018 επικύρωσε αυτό το υβριδικό καθεστώς, απορρίπτοντας τις προσφυγές της αντιπολίτευσης και επιβεβαιώνοντας ότι το ίδρυμα έχει προικιστεί με ειδικά προνόμια για την άσκηση εξωτερικής κρατικής πολιτικής.
Η μέθοδος της διπλωματικής πίεσης και οι βίαιες κατασχέσεις
Από τα 162 στοχοποιημένα σχολεία, το Maarif κατάφερε να αποκτήσει τον άμεσο έλεγχο των 131, κυρίως σε αναπτυσσόμενες χώρες που παρουσιάζουν σημαντική στρατηγική, οικονομική ή αμυντική εξάρτηση από την Άγκυρα. Η έκθεση περιγράφει πώς η τουρκική κυβέρνηση χρησιμοποίησε διπλωματικές πιέσεις, υποσχέσεις για επενδύσεις, αμυντικές συμφωνίες και διμερείς πιέσεις για να αναγκάσει τις χώρες υποδοχής να συμμορφωθούν, παρακάμπτοντας συχνά τα εγχώρια νομικά πλαίσια και τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα.
Στην Υποσαχάρια Αφρική, οι μεταβιβάσεις σχολείων έγιναν κυρίως με επείγοντα προεδρικά διατάγματα και επεμβάσεις των δυνάμεων ασφαλείας. Στο Μάλι, η κυβέρνηση κάμψει τις αρχικές αντιστάσεις μετά από επίσκεψη τουρκικής αντιπροσωπείας το 2017, ανακαλώντας τις άδειες 18 σχολείων και παραδίδοντας τα περιουσιακά τους στοιχεία στο Maarif, με αποτέλεσμα την άμεση απόλυση 40 Τούρκων εκπαιδευτικών.
Παρόμοια κατάσταση επικράτησε και στον Νίγηρα, όπου η κυβέρνηση αγνόησε ακόμη και δικαστικές αποφάσεις που έκριναν παράνομη την ανάκληση αδειών των σχολείων, προκειμένου να τηρήσει τις πολιτικές δεσμεύσεις της προς τον Ερντογάν.
Στην Ασία και τη Λατινική Αμερική επιστρατεύτηκαν εναλλακτικές μέθοδοι πίεσης. Στο Αφγανιστάν, οι δυνάμεις ασφαλείας πραγματοποίησαν βίαιες εφόδους σε σχολεία, συλλαμβάνοντας προσωπικό και απομακρύνοντας γονείς και μαθητές που διαμαρτύρονταν, προκειμένου να εγκαταστήσουν τη διοίκηση του Maarif.
Στη Βενεζουέλα, η κατάσχεση δύο σχολείων στο Καράκας το 2018 συνέπεσε με την έκδοση ερυθρών αγγελιών της Interpol κατά των παλαιών διευθυντών τους και ακολουθήθηκε από διμερή συμφωνία συνεργασίας των μυστικών υπηρεσιών των δύο χωρών.
Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στη Ζάμπια, επιστρατεύτηκε το δικαίωμα αναγκαστικής απαλλοτρίωσης της γης για να εκδιωχθεί το προσωπικό των σχολείων, ενώ στη Λιβερία οι αρχές ασφαλείας προχώρησαν σε κατάσχεση διαβατηρίων και παράνομες απελάσεις εκπαιδευτικών που τελούσαν υπό διεθνή προστασία, χωρίς καμία δικαστική διαδικασία.
Κατηγορίες για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας
Η νομική ανάλυση της οργάνωσης «Solidarity with Others» εξετάζει αυτές τις συντονισμένες ενέργειες υπό το πρίσμα του διεθνούς ποινικού δικαίου και συγκεκριμένα του Άρθρου 7(1) του Καταστατικού της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν βάσιμα στοιχεία που στοιχειοθετούν το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας λόγω δίωξης. Η διαπίστωση αυτή στηρίζεται στη συστηματική, πολιτικά υποκινούμενη στέρηση θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως η αυθαίρετη κατάσχεση ιδιωτικής περιουσίας, η ακύρωση επαγγελματικών αδειών διδασκαλίας, οι περιορισμοί στη μετακίνηση και η στοχοποιημένη άρνηση πρόσβασης στη δικαιοσύνη για έναν συγκεκριμένο πληθυσμό πολιτών, με μοναδικό κριτήριο τις υποτιθέμενες πολιτικές τους πεποιθήσεις.
Ενώ η Άγκυρα συνεχίζει να παρουσιάζει το Ίδρυμα Maarif ως έναν τυπικό διεθνή εκπαιδευτικό φορέα, η απόλυτη ευθυγράμμισή του με την τουρκική προεδρία αποδεικνύει μια διαφορετική πραγματικότητα. Το ίδρυμα λειτουργεί ως ο μακρύς βραχίονας του Ερντογάν, χρησιμοποιώντας δημόσιο χρήμα για να καταστείλει τους πολιτικούς του αντιπάλους εκτός συνόρων και να εγκαθιδρύσει ένα ιδεολογικό εκπαιδευτικό μονοπώλιο.