Η πρόωρη κατάρρευση της διμερούς συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επαναφέρει τη Μέση Ανατολή σε τροχιά ανεξέλεγκτης σύγκρουσης, απειλώντας άμεσα την παγκόσμια οικονομία.
Μόλις τριάντα ημέρες μετά την υπογραφή του δίμηνου μνημοσίου συνεργασίας ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μασούντ Πεζεσκιάν, οι ελπίδες για αποκλιμάκωση εξανεμίστηκαν.
Οι δύο πλευρές επέστρεψαν σε ένα μπαράζ εκατέρωθεν στρατιωτικών πληγμάτων, μετατρέποντας εκ νέου τον Περσικό Κόλπο σε πεδίο μάχης.
Η «παγίδα» του Κλαούζεβιτς
Όταν οι αμερικανο-ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν ξεκίνησαν τον περασμένο Φεβρουάριο, η Ουάσιγκτον απέτυχε να ορίσει σαφείς και συγκεκριμένους στόχους.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έκανε λόγο για αλλαγή καθεστώτος και εξάλειψη των πυρηνικών υποδομών, όμως η θεωρία του Καρλ φον Κλαούζεβιτς επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά: όταν ένας ηγέτης δεν ξεκαθαρίζει εκ των προτέρων τι θέλει να πετύχει, οι εξελίξεις ορίζουν τους στόχους για λογαριασμό του.
Σήμερα, πέντε μήνες μετά, η κύρια επιδίωξη των ΗΠΑ δεν είναι πλέον η ανατροπή της κυβέρνησης στην Τεχεράνη, αλλά το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, ενός περάσματος από το οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου.
Το χρονικό της κατάρρευσης
Η εύθραυστη συμφωνία που προέβλεπε χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων με αντάλλαγμα την ασφάλεια των εμπορικών πλοίων κατέρρευσε εξαιτίας των διαφορετικών ερμηνειών των δύο πλευρών. Ιρανικά drones έπληξαν δεξαμενόπλοια από το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, και παρά τις προσπάθειες της Τεχεράνης να αποδώσει τα πλήγματα σε λάθος ή σε εσωτερικές διαμάχες εξουσίας, η απάντηση των ΗΠΑ ήταν άμεση.
Ο Τραμπ διέταξε αεροπορικά αντίποινα, επέβαλε εκ νέου ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια και δήλωσε έτοιμος να αναλάβει τον ρόλο του προστάτη του Στενού, ζητώντας οικονομικά ανταλλάγματα. Οι νέες επιθέσεις της Τεχεράνης στα ανοιχτά των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο ενός Ινδού ναυτικού, επισφραγίζοντας το τέλος του μνημονίου.
Το ισοζύγιο δυνάμεων και τα πλεονεκτήματα των δύο πλευρών
Σε αυτόν τον ασύμμετρο πόλεμο, η Τεχεράνη ποντάρει στη γεωγραφική της θέση και τη χρήση φθηνών αλλά αποτελεσματικών drones, όπως τα Shahed, τα οποία μπορούν να παραλύσουν τη ναυσιπλοΐα προκαλώντας τεράστιο οικονομικό κόστος. Η γεωγραφία και η τεχνολογία των drones δίνουν στο Ιράν ένα σημαντικό, βραχυπρόθεσμο πλεονέκτημα, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ σε έναν πόλεμο φθοράς στον οποίο η σκληρή στρατιωτική ισχύς εξουδετερώνεται.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, τα πλεονεκτήματα φαίνεται να μετατοπίζονται υπέρ της Ουάσιγκτον. Τα κράτη του Κόλπου απορρίπτουν τις αξιώσεις του Ιράν και συνεργάζονται στενά με τις ΗΠΑ, ενώ η ιρανική οικονομία παραμένει σε δεινή θέση και δεν μπορεί να αντέξει έναν παρατεταμένο αποκλεισμό.
Παράλληλα, ο εναέριος χώρος του Ιράν παραμένει ευάλωτος σε αμερικανικά πλήγματα και χώρες όπως τα ΗΑΕ επιταχύνουν έργα υποδομής για τη μεταφορά πετρελαίου παρακάμπτοντας το Ορμούζ, μειώνοντας έτσι τη στρατηγική επιρροή της Τεχεράνης.
Ο αστάθμητος παράγοντας του πετρελαίου και οι «μπαλαντέρ»
Η βιωσιμότητα της αμερικανικής στρατηγικής θα κριθεί από την αντοχή των διεθνών αγορών, καθώς οι τιμές της ενέργειας σημείωσαν ήδη σημαντική άνοδο, ξυπνώντας τον φόβο μιας παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης.
Την ίδια ώρα, η κατάσταση περιπλέκεται από τον κίνδυνο ενεργοποίησης των ανταρτών Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, οι οποίοι αντάλλαξαν πυρά με τη Σαουδική Αραβία.
Εάν κλείσουν ταυτόχρονα το Στενό του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα, η πίεση προς την Ουάσιγκτον θα γίνει ασφυκτική, σε ένα θερμό καλοκαίρι όπου η διπλωματία και τα στρατιωτικά πλήγματα θα εναλλάσσονται διαρκώς.