Το Ιράκ παραμένει ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς και χρηματοπιστωτικούς συνδέσμους του Ιράν στην περιοχή, την ώρα που η Ουάσινγκτον εντείνει την πίεση προς την Τεχεράνη και τα δίκτυα που κατηγορούνται ότι τη στηρίζουν.
Οι στενές πολιτικές και εμπορικές σχέσεις Βαγδάτης - Τεχεράνης, σε συνδυασμό με την επιρροή φιλοϊρανικών ένοπλων οργανώσεων σε τμήματα της ιρακινής οικονομίας, προσφέρουν στο Ιράν πρόσβαση σε εμπορικές διαδρομές, αγορές συναλλάγματος και επιχειρηματικά δίκτυα, τα οποία είναι δύσκολο να ελεγχθούν πλήρως από τις αμερικανικές Αρχές.
Το ζήτημα αποκτά νέα σημασία καθώς η ιρακινή κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να θέσει υπό κρατικό έλεγχο τα όπλα των φιλοϊρανικών ένοπλων ομάδων έως τις 30 Σεπτεμβρίου. Ωστόσο, σύμφωνα με Ιρακινούς αξιωματούχους και αναλυτές, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να πιέζουν τη Βαγδάτη για αυστηρότερη εποπτεία των συναλλαγών σε δολάρια και του τραπεζικού συστήματος.
Δίκτυα συναλλάγματος και διαδρομές προς το Ιράν
Το Ιράκ και το Ιράν μοιράζονται σύνορα μήκους περίπου 1.600 χιλιομέτρων, με πολυάριθμα επίσημα σημεία διέλευσης αλλά και ένα εκτεταμένο δίκτυο άτυπων εμπορικών διαδρομών.
Οι αμερικανικές Αρχές έχουν κατά το παρελθόν καταγγείλει τη χρήση ιρακινών τραπεζών και μηχανισμών συναλλάγματος για τη μεταφορά δολαρίων προς το Ιράν και οργανώσεις που συνδέονται με αυτό.
Χαρακτηριστική ήταν η υπόθεση της Al-Huda Bank, για την οποία το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε ανακοινώσει το 2023 ότι αξιοποίησε την πρόσβασή της στο δολάριο για τη στήριξη της Δύναμης Quds των Φρουρών της Επανάστασης και φιλοϊρανικών ένοπλων ομάδων στο Ιράκ.
Οι αμερικανικοί περιορισμοί έχουν περιορίσει την πρόσβαση ορισμένων ιρακινών τραπεζών στο δολάριο, χωρίς όμως να έχουν εξαλείψει τα κίνητρα για παράνομες συναλλαγές στη μαύρη αγορά συναλλάγματος.
Σύμφωνα με πρώην Ιρακινό τραπεζίτη, η πραγματική έκταση των χρημάτων που διακινούνται παράνομα προς το Ιράν είναι δύσκολο να υπολογιστεί. Όπως υποστηρίζει, οι μεταφορές κεφαλαίων έχουν μειωθεί μετά τους αμερικανικούς περιορισμούς, αλλά τα σχετικά δίκτυα εξακολουθούν να λειτουργούν.
Το εμπόριο ως κρίσιμος οικονομικός δεσμός
Το Ιράκ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αγορές για τα ιρανικά προϊόντα, από αγροτικά και γαλακτοκομικά αγαθά έως σίδηρο, χάλυβα, κεραμικά και καταναλωτικά προϊόντα.
Παρά τις διαφορές στα στοιχεία που καταγράφουν οι δύο χώρες, το διμερές εμπόριο παραμένει ιδιαίτερα σημαντικό. Αναλυτές εκτιμούν ότι η στενή οικονομική διασύνδεση, οι κοινές εμπορικές δραστηριότητες στις παραμεθόριες περιοχές και οι ισχυροί δεσμοί επιχειρηματικών δικτύων καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη μια πλήρη διακοπή των συναλλαγών.
Παράλληλα, διατυπώνονται εκτιμήσεις ότι το Ιράκ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και ως ενδιάμεσος δρόμος για την προμήθεια προϊόντων που είναι δύσκολο να αποκτήσει το Ιράν εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων.
Συναλλαγές σε τοπικά νομίσματα και αποφυγή του δολαρίου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η χρήση του ιρακινού δηναρίου στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των δύο χωρών, γεγονός που περιορίζει την ανάγκη χρήσης δολαρίων.
Σε ορισμένες περιοχές του νότιου Ιράκ, όπου κυριαρχεί ο σιιτικός πληθυσμός, αναφέρεται επίσης χρήση του ιρανικού νομίσματος σε τοπικές συναλλαγές.
Οικονομικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι τέτοιου είδους μηχανισμοί διευκολύνουν το Ιράν να περιορίζει την εξάρτησή του από το δολάριο στις διμερείς συναλλαγές, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στην ιρακινή οικονομία και στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα.
Καταγγελίες για επανασυσκευασία ιρανικών προϊόντων
Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για δραστηριότητες σε βιομηχανικές περιοχές του Ιράκ, όπου ορισμένα ιρανικά προϊόντα φέρονται να επανασυσκευάζονται και να διατίθενται με ιρακινές ετικέτες, ώστε να διευκολύνεται η εξαγωγή τους σε άλλες αγορές.
Πηγές από τον επιχειρηματικό χώρο εκφράζουν ανησυχία ότι τέτοιες πρακτικές μπορεί να αξιοποιούνται από δίκτυα με ισχυρή οικονομική και πολιτική επιρροή, πλήττοντας παράλληλα τους Ιρακινούς παραγωγούς.
Στο μικροσκόπιο και οι εξαγωγές πετρελαίου
Ιδιαίτερα σοβαρές είναι και οι καταγγελίες ότι το ιρακινό σύστημα εξαγωγών πετρελαίου ενδέχεται να έχει χρησιμοποιηθεί για την απόκρυψη της προέλευσης ιρανικού πετρελαίου ή προϊόντων διύλισης.
Σύμφωνα με σχετικές αναφορές, η ανάμειξη ιρακινού και ιρανικού πετρελαίου θα μπορούσε να δυσκολεύει τον εντοπισμό της πραγματικής προέλευσης των φορτίων και να δημιουργεί νέους μηχανισμούς παράκαμψης των κυρώσεων.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο και τον Μάιο του 2026, όταν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε υψηλόβαθμο Ιρακινό αξιωματούχο του πετρελαϊκού τομέα, κατηγορώντας τον για διευκόλυνση πρακτικών που απέκρυπταν την προέλευση ιρανικών πετρελαϊκών προϊόντων πριν από την εξαγωγή τους.
Ισχυρή η παρουσία ιρανικών επιχειρήσεων
Η επιχειρηματική παρουσία του Ιράν παραμένει έντονη σε πολλές περιοχές του Ιράκ, από τη Βαγδάτη έως το Ερμπίλ και την Περιφέρεια του Κουρδιστάν.
Ιρανικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στους τομείς των κατασκευών, του εμπορίου, των εισαγωγών και εξαγωγών, των τροφίμων και της ενέργειας, ενώ η μεγάλη ανάγκη του Ιράκ για νέες υποδομές και κατοικίες προσφέρει σημαντικές επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Την ίδια ώρα, οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η ανεπαρκής εποπτεία των παράνομων μεταφορών συναλλάγματος, πιθανών εμπορικών παρατυπιών και των οικονομικών δραστηριοτήτων ένοπλων ομάδων θα μπορούσε να εκθέσει το Ιράκ σε νέους χρηματοπιστωτικούς περιορισμούς.
Με την Τεχεράνη και τη Βαγδάτη να επιδιώκουν περαιτέρω αύξηση του διμερούς εμπορίου και με τη δραστηριότητα στα κοινά σύνορα να ενισχύεται, η πρόκληση για τις ιρακινές Αρχές γίνεται ακόμη μεγαλύτερη: να διατηρήσουν τις στενές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν χωρίς να βρεθούν αντιμέτωπες με αυστηρότερη πίεση και νέες κυρώσεις από την Ουάσινγκτον.