Πρωταγωνιστικό ρόλο στην αυστηροποίηση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής αναλαμβάνει η Ελλάδα, αποτελώντας τη μοναδική χώρα του Νότου που συμμετέχει στην «Ομάδα Πυρήνα» μαζί με τη Δανία, την Αυστρία, τη Γερμανία και την Ολλανδία.
Στη σύνοδο της Κοπεγχάγης, οι πέντε χώρες συμφώνησαν σε έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη για τη δημιουργία «Κέντρων Επιστροφής» (Return Hubs) σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ, με στόχο τη μεταφορά παράτυπων μεταναστών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα, αρχής γενομένης από το 2027.
Εκπροσωπώντας την Ελλάδα, ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, χαρακτήρισε το εγχείρημα «επιτακτική εθνική ανάγκη» για την αποτροπής του εγκλωβισμού μεταναστών στα εξωτερικά σύνορα, αποκαλύπτοντας ότι έχουν ξεκινήσει τεχνικές διαβουλεύσεις με υποψήφια τρίτα κράτη —με δημοσιεύματα να φωτογραφίζουν τη Ρουάντα και την Ουγκάντα.
Η πρωτοβουλία βασίζεται στον νέο Ευρωπαϊκό Κανονισμό Επιστροφών, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το φθινόπωρο του 2026, ενώ οι υπουργοί διαβεβαιώνουν ότι οι δομές θα λειτουργούν με πλήρη σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.
Παρά τις κυβερνητικές διακηρύξεις για αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες και χρηματοδότηση των χωρών-εταίρων, το σχέδιο προκαλεί έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες προειδοποιούν για παραβιάσεις δικαιωμάτων και παρατεταμένη κράτηση.
Την ίδια στιγμή, αναλυτές επισημαίνουν τις τεχνικές και οικονομικές προκλήσεις του εγχειρήματος, φέρνοντας ως παράδειγμα τα υψηλά κόστη και τα περιορισμένα αποτελέσματα ανάλογων πρωτοβουλιών, όπως το μοντέλο της Ιταλίας στην Αλβανία.