Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επανέφερε στο προσκήνιο το ενδεχόμενο αμερικανικής επίθεσης στην υπόγεια πυρηνική εγκατάσταση του Ιράν που είναι γνωστή ως «Όρος Pickaxe», υποστηρίζοντας ότι ένα πλήγμα στην περιοχή θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πολύ σύντομα.
Η συγκεκριμένη εγκατάσταση βρίσκεται βαθιά στο εσωτερικό βουνού κοντά στο συγκρότημα εμπλουτισμού ουρανίου του Νατάνζ και, σύμφωνα με τις ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών, ενδέχεται να φιλοξενεί μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης, καθώς και προηγμένες φυγοκεντρικές μηχανές.
«Είναι πολύ πιθανό να χτυπήσουμε αυτή την περιοχή πολύ σύντομα. Και δεν μπορούν να κάνουν τίποτα για να το αποτρέψουν», δήλωσε ο Τραμπ την Τρίτη.
Η Τεχεράνη απάντησε προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε αμερικανική επίθεση εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων θα θεωρηθεί επέκταση του πολέμου στην ευρύτερη περιοχή, σύμφωνα με όσα μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν.
Τι είναι το Όρος Pickaxe
Η εγκατάσταση βρίσκεται περίπου ενάμισι χιλιόμετρο νότια του συγκροτήματος εμπλουτισμού ουρανίου στο Νατάνζ, το οποίο έχει δεχθεί στο παρελθόν επιθέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Είναι κατασκευασμένη σε βάθος τουλάχιστον 100 μέτρων κάτω από το βουνό Kuh-e Kolang Gaz La. Η ονομασία «Pickaxe Mountain» προέρχεται από τη μετάφραση της λέξης «Kolang», που σημαίνει αξίνα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας.
Το μεγάλο βάθος, η οχύρωση και η γεωγραφική θέση της εγκατάστασης την καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο στόχο τόσο για αεροπορικές επιθέσεις όσο και για οποιαδήποτε ενδεχόμενη χερσαία επιχείρηση.
Η κατασκευή της άρχισε το 2020. Τότε, το Ιράν είχε ενημερώσει τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας ότι επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί ως μελλοντική μονάδα συναρμολόγησης φυγοκεντρικών μηχανών, οι οποίες χρησιμοποιούνται στη διαδικασία εμπλουτισμού ουρανίου.
Μυστήριο γύρω από την εγκατάσταση
Ελάχιστα είναι γνωστά για την ακριβή διάταξη και τις δυνατότητες της εγκατάστασης, καθώς δεν υπάρχουν δημοσίως διαθέσιμα κατασκευαστικά σχέδια. Οι ειδικοί βασίζουν τις εκτιμήσεις τους κυρίως στην ανάλυση δορυφορικών εικόνων.
Από τις εικόνες αυτές προκύπτει ότι στην περιοχή υπάρχουν πολλαπλά συγκροτήματα σηράγγων, εκτεταμένη περίμετρος ασφαλείας και είσοδοι ενισχυμένες με σκυρόδεμα, σχεδιασμένες ώστε να αντέχουν σε αεροπορικούς βομβαρδισμούς.
Η εγκατάσταση εκτιμάται ότι δεν έχει τεθεί ακόμη πλήρως σε λειτουργία, καθώς οι κατασκευαστικές εργασίες συνεχίζονται. Ωστόσο, η δραστηριότητα στην περιοχή φαίνεται ότι εντάθηκε μετά τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις εναντίον άλλων πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν τον Ιούνιο του 2025.
Ανάμεσα στους στόχους που είχαν πληγεί βρισκόταν και το συγκρότημα του Νατάνζ, σε μικρή απόσταση από το Όρος Pickaxe.
Τα πιθανά σχέδια της Τεχεράνης
Σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, η αυξημένη δραστηριότητα στην εγκατάσταση θα μπορούσε να συνδέεται με διαφορετικά ενδεχόμενα.
Το Ιράν ενδέχεται να κατασκευάζει εκεί φυγοκεντρικές μηχανές, όπως είχε γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ. Δεν αποκλείεται, επίσης, να έχει μεταφέρει στο υπόγειο συγκρότημα δραστηριότητες από εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές ή ακόμη να δημιουργεί μια μυστική μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου.
Ο εμπλουτισμός ουρανίου αποτελεί κρίσιμο στάδιο τόσο για την παραγωγή πυρηνικού καυσίμου όσο και, σε υψηλότερα επίπεδα εμπλουτισμού, για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.
Υπάρχει εμπλουτισμένο ουράνιο στο εσωτερικό;
Ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι, μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου του 2025, το Ιράν μετέφερε στο Όρος Pickaxe μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και ορισμένες από τις προηγμένες φυγοκεντρικές μηχανές του, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή που επικαλείται το CNN.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, το Ισραήλ είχε επιτεθεί στις τρεις βασικές πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, στο Νατάνζ, στο Ισφαχάν και στο Φόρντο, ενώ από τα πλήγματα σκοτώθηκαν και κορυφαίοι Ιρανοί επιστήμονες που εργάζονταν στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν στις επιθέσεις προς το τέλος της σύγκρουσης, χρησιμοποιώντας ισχυρότερα πυρομαχικά εναντίον των ίδιων εγκαταστάσεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε υποστηρίξει τότε ότι οι πυρηνικές δυνατότητες του Ιράν είχαν «εξαλειφθεί».
Ωστόσο, ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ισραήλ έπληξαν το Όρος Pickaxe.
Μεταγενέστερες εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών και του ΟΗΕ ανέφεραν ότι τμήματα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος εξακολουθούσαν να παραμένουν λειτουργικά, παρά τις σοβαρές ζημιές που είχαν υποστεί.
Το Ιράν επιμένει στον ειρηνικό χαρακτήρα του προγράμματος
Η Τεχεράνη υποστηρίζει σταθερά ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς και ενεργειακούς σκοπούς.
Η ιρανική κυβέρνηση αναφέρει ότι επιδιώκει την κατασκευή επιπλέον πυρηνικών σταθμών, ώστε να καλύψει τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες της χώρας και να διαθέσει μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου προς εξαγωγή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, από την πλευρά τους, επιδιώκουν είτε την καταστροφή είτε την απομάκρυνση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διατηρεί το Ιράν.
Μπορεί να καταστραφεί με αεροπορική επίθεση;
Οι απόψεις των αναλυτών διίστανται ως προς το κατά πόσο μια αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση θα μπορούσε να καταστρέψει αποτελεσματικά την εγκατάσταση.
Η ειδική σε θέματα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων, Άντρεα Στρίκερ, υποστήριξε στο CNN ότι ο Τραμπ θα πρέπει να δράσει προκειμένου να θέσει εκτός λειτουργίας το Όρος Pickaxe και να εμποδίσει το Ιράν να αποκαταστήσει τις δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου.
Παρότι μια χερσαία επιχείρηση θα ήταν ιδιαίτερα σύνθετη, έκθεση του Ινστιτούτου Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας αναφέρει ότι η εγκατάσταση εξαρτάται από συστήματα εξαερισμού, ψύξης, θέρμανσης, ηλεκτροδότησης, ανεφοδιασμού και μεταφοράς προσωπικού.
Οι παραπάνω υποδομές θα μπορούσαν να αποτελέσουν ευάλωτα σημεία για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Ωστόσο, ακόμη και μια εκτεταμένη επίθεση ενδέχεται να μην καταστρέψει το κεντρικό τμήμα του συγκροτήματος, καθώς αυτό εκτιμάται ότι βρίσκεται σε πολύ μεγάλο βάθος.
Ο Τζέιμς Άκτον, συνδιευθυντής του προγράμματος πυρηνικής πολιτικής στο Ίδρυμα Κάρνεγκι, εξέφρασε αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας επιχείρησης.
Όπως ανέφερε, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να μπορούν να προκαλέσουν την κατάρρευση των σηράγγων πρόσβασης, χωρίς όμως να καταστρέψουν το εσωτερικό της εγκατάστασης. «Αυτό δεν αλλάζει τα δεδομένα», σημείωσε.