Σε νέα φάση έντονης πίεσης εισέρχονται οι διεθνείς αγορές ομολόγων, καθώς το κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων έχει ανέβει στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, με επίκεντρο τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά με άμεσες επιπτώσεις και στην Ευρώπη.
Οι αγορές ανησυχούν για τον συνδυασμό υψηλών δημοσιονομικών ελλειμμάτων, αυξανόμενου δημόσιου χρέους, πολεμικών δαπανών, δημογραφικών πιέσεων και τεράστιων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, που απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων κεφαλαίων.
Το αμερικανικό δημόσιο χρέος έχει πλέον ξεπεράσει τα 40 τρισ. δολάρια, ενώ η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού ομολόγου κινήθηκε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 19 ετών.
Σε υψηλό από το 2011 το γερμανικό 10ετές
Οι πιέσεις έχουν περάσει και στην Ευρώπη.
Η απόδοση του 10ετούς γερμανικού ομολόγου, το οποίο λειτουργεί ως βασικό σημείο αναφοράς για την ευρωζώνη, έφτασε αυτή την εβδομάδα στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011.
Η άνοδος του αμερικανικού κόστους δανεισμού αναγκάζει ουσιαστικά και τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να προσφέρουν υψηλότερες αποδόσεις προκειμένου να προσελκύσουν επενδυτές, καθώς ανταγωνίζονται τις ΗΠΑ για το ίδιο παγκόσμιο απόθεμα αποταμιεύσεων.
Ο ανταγωνισμός γίνεται ακόμη εντονότερος λόγω των τεράστιων κεφαλαίων που αντλούν οι αμερικανικοί τεχνολογικοί όμιλοι για επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη.
Φόβοι για νέους φόρους και περικοπές στην Ευρώπη
Η αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους μπορεί να δημιουργήσει νέες δημοσιονομικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Σε αρκετές χώρες της ΕΕ ενδέχεται να ενισχυθούν οι πιέσεις για αυξήσεις φόρων ή περικοπές δαπανών, την ίδια στιγμή που πολλές κυβερνήσεις σχεδιάζουν σημαντική αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα δύσκολη για χώρες όπως η Γαλλία, όπου το υψηλό δημόσιο έλλειμμα και η αυξανόμενη δυσπιστία των επενδυτών έχουν ανεβάσει αισθητά το κόστος δανεισμού.
Η γαλλική στατιστική υπηρεσία INSEE εκτιμά ότι οι δαπάνες για τόκους μπορεί να αυξηθούν από περίπου 30 δισ. ευρώ το 2020 σε 124 δισ. ευρώ το 2030.
Το χρέος της ευρωζώνης παραμένει υψηλό
Το δημόσιο χρέος στην ευρωζώνη έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Από περίπου 66% του ΑΕΠ το 2007, έχει ανέλθει σε λίγο κάτω από 88%, μετά από διαδοχικές κρίσεις, όπως η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η πανδημία και η αύξηση των δαπανών για ενέργεια και άμυνα.
Για χρόνια, το πρόβλημα ήταν διαχειρίσιμο λόγω των πολύ χαμηλών επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Τώρα όμως, με τον πληθωρισμό να παραμένει ισχυρός και τα επιτόκια υψηλότερα, τα παλαιά φθηνά ομόλογα πρέπει σταδιακά να αναχρηματοδοτηθούν με πολύ ακριβότερο δανεισμό.
Δεν μιλούν ακόμη για νέα κρίση χρέους
Παρά τις πιέσεις, η επικρατούσα άποψη παραμένει ότι η Ευρώπη απέχει ακόμη από μια νέα κρίση χρέους αντίστοιχη με εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας.
Το συνολικό δημοσιονομικό έλλειμμα της ευρωζώνης παραμένει πολύ χαμηλότερο από εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ η ΕΕ και η ΕΚΤ διαθέτουν πλέον περισσότερα θεσμικά εργαλεία για την αντιμετώπιση μιας πιθανής κρίσης.
Ωστόσο, ο πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ Ολιβιέ Μπλανσάρ προειδοποιεί ότι αρκετές οικονομίες ενδέχεται να έχουν ήδη εισέλθει σε μια «ζώνη κινδύνου», στην οποία μια απότομη αλλαγή της εμπιστοσύνης των επενδυτών θα μπορούσε να επιδεινώσει γρήγορα την κατάσταση.