Τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας», στο οποίο θα συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Ένωση και εταίροι όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ουκρανία, ο Καναδάς και η Νορβηγία, πρότεινε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Παράλληλα, εισηγήθηκε τη θέσπιση ενός νέου «Πρωτοκόλλου Έκτακτης Ανάγκης για την Ασφάλεια», το οποίο θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη της ΕΕ να ζητούν επείγουσες διαβουλεύσεις όταν βρίσκονται αντιμέτωπα με σοβαρές απειλές που δεν φτάνουν στο επίπεδο ένοπλης επίθεσης.
Παρουσιάζοντας τις προτάσεις της στην ετήσια ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης, η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι οι αυξανόμενοι κίνδυνοι για την ευρωπαϊκή ασφάλεια καθιστούν επιτακτική τη δημιουργία ενός νέου σχήματος συντονισμού σε επίπεδο ηγετών.
«Εδώ και πολύ καιρό συζητούμε τη δημιουργία ενός σχήματος σε επίπεδο ηγετών, με επίκεντρο την ασφάλεια της ηπείρου μας και με τη συμμετοχή εταίρων όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Ουκρανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλοι», δήλωσε.
«Αυτό είναι ακόμη πιο επείγον σήμερα, δεδομένης της φύσης και της έκτασης των κινδύνων που αντιμετωπίζουμε. Γι’ αυτό θα παρουσιάσουμε τις προτάσεις μας ώστε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ασφαλείας να γίνει πραγματικότητα», πρόσθεσε.
Αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι, μεταξύ των χωρών που κατονόμασε ως πιθανούς συμμετέχοντες, δεν συμπεριέλαβε τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η συζήτηση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού σχήματος ασφάλειας σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο δεν είναι καινούργια. Επανέρχεται, ωστόσο, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες στον τομέα της ασφάλειας, εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία και των μεταβολών στις διατλαντικές σχέσεις μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο.
Νέο πρωτόκολλο για κρίσεις κάτω από το όριο ένοπλης επίθεσης
Το δεύτερο σκέλος της πρότασης της φον ντερ Λάιεν αφορά τη δημιουργία ενός μηχανισμού για την αντιμετώπιση κρίσεων που δεν συνιστούν ένοπλη επίθεση, αλλά μπορούν να απειλήσουν την εθνική ασφάλεια ενός κράτους-μέλους.
Μέσω του προτεινόμενου «Πρωτοκόλλου Έκτακτης Ανάγκης για την Ασφάλεια», οποιοδήποτε κράτος-μέλος θα μπορεί να ζητά τη διεξαγωγή επειγουσών διαβουλεύσεων όταν θεωρεί ότι βρίσκεται αντιμέτωπο με μια τέτοια απειλή.
Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κομισιόν, ο μηχανισμός θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, το οποίο προβλέπει διαβουλεύσεις μεταξύ των συμμάχων όταν ένα κράτος-μέλος θεωρεί ότι απειλείται η εδαφική του ακεραιότητα, η πολιτική του ανεξαρτησία ή η ασφάλειά του.
Το Άρθρο 4 είναι διαφορετικό από το Άρθρο 5 της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, το οποίο αφορά τη συλλογική άμυνα σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον κράτους-μέλους.
Αντίστοιχα, η ΕΕ διαθέτει ήδη τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του Άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία ενεργοποιείται όταν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του.
Η νέα πρόταση επιχειρεί, συνεπώς, να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό διαβούλευσης για το ενδιάμεσο επίπεδο απειλών: περιστατικά που δεν συνιστούν ένοπλη επίθεση, αλλά κρίνονται αρκετά σοβαρά ώστε να θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια ενός κράτους-μέλους.
Φον ντερ Λάιεν: «Οι υβριδικές απειλές είναι όλο και λιγότερο “υβριδικές”»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις λεγόμενες υβριδικές απειλές, τις οποίες η ΕΕ συνδέει σε σημαντικό βαθμό με ενέργειες της Ρωσίας.
«Δεν πρέπει να έχουμε αυταπάτες για το τι συμβαίνει: οι υβριδικές απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι όλο και λιγότερο “υβριδικές” και όλο και λιγότερο απλώς “απειλές”», ανέφερε.
Η φον ντερ Λάιεν υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα δικό της, σαφέστερο σχέδιο αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών και κοινή αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδρά όταν μια ενέργεια απειλεί την εθνική ασφάλεια χωρίς να έχει φτάσει στο κατώφλι της ένοπλης επίθεσης.
Παράλληλα, επανέλαβε τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συνέχιση και ενίσχυση της υποστήριξης προς την Ουκρανία, καθώς ο πόλεμος με τη Ρωσία παραμένει στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ανησυχιών για την ασφάλεια.