Συνταγματική κρίση στην Πολωνία η οποία δεν αποτελεί απλώς μια εσωτερική νομική διαμάχη, αλλά εντάσσεται σε ένα πλέγμα ευρύτερων πολιτικών, γεωπολιτικών και οικονομικών σκοπιμοτήτων που επηρεάζουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η Πολωνία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους στρατιωτικούς και logistics κόμβους της Δύσης και του ΝΑΤΟ. Η παρούσα συνταγματική κρίση υπονομεύει το ρόλο και την αξιοπιστία της χώρας. Και αυτό θέλει να αποφύγει η παρούσα κυβέρνηση, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση ότι η χώρα επιστρέφει στην ευρωπαϊκή κανονικότητα. Γι' αυτό και πρώτη προτεραιότητα του νυν πρωθυπουργό Ντ. Τουσκ η αποκαθήλωση του παλαιού καθεστώτος.
Η κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Τουσκ εξελέγη με την υπόσχεση να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου. Η πλήρης εξάρθρωση των δικαστικών δομών που ελέγχονταν από το εθνικιστικό κόμμα «Νόμος και Δικαιοσύνη» (PiS) θεωρείται από την κυβέρνηση απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει να κυβερνήσει χωρίς το διαρκές βέτο ενός ελεγχόμενου Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Για τον πρόεδρο Κάρολ Ναβρότσκι και το κόμμα της αντιπολίτευσης PiS, η διατήρηση των θέσεων στη Δικαιοσύνη είναι το τελευταίο τους θεσμικό ανάχωμα. Προσπαθούν να μπλοκάρουν τις μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης, παρουσιάζοντας τις ενέργειές της ως αυταρχικές και παράνομες («πραξικόπημα»), με σκοπό να συσπειρώσουν τη συντηρητική εκλογική τους βάση.
Ο πρόεδρος συγκαλεί τα κόμματα για να βρουν μια διέξοδο στην πολιτική κρίση
Ο πρόεδρος της Πολωνίας θα δεχθεί σήμερα τους εκπροσώπους των κομμμάτων της πλειοψηφίας και της αντιπολίτευσης για να επιχειρήσουν να βρουν μια διέξοδο στην πολιτική και θεσμική κρίση, η οποία έλαβε χθες, Παρασκευή, δραματική τροπή με την επέμβαση της αστυνομίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία.
«Εξαιτίας της απειλής για την εσωτερική ασφάλεια της Δημοκρατίας της Πολωνίας, συγκαλώ σήμερα επείγουσες διαβουλεύσεις με τη συμμετοχή αντιπροσώπων των κοινοβουλευτικών δυνάμεων», δήλωσε ο Κάρολ Ναβρότσκι σε ανακοίνωση την οποία ανέγνωσε νωρίς σήμερα το πρωί μπροστά στο Συνταγματικό Δικαστήριο ο προσωπάρχης του, ο Πάβελ Σερφερνάκερ.
Το πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο, για το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρούσε πως είναι υπερβολικά εξαρτημένο από την πολιτική εξουσία, ήταν στο κέντρο ενός μπρα-ντε-φερ ανάμεσα στις Βρυξέλλες και τους εθνικιστές του PiS (Δίκαιο και Δικαιοσύνη) στη διάκρεια των κυβερνητικών θητειών τους (2015-2023).
Τα γεγονότα επιταχύνθηκαν αιφνιδίως χθες, Παρασκευή.
Το χτεισνό επεισόδιο
Στην Πολωνία επεισόδια σημειώθηκαν χθες το βράδυ έξω από το Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία, με σκοπό να επιβληθεί αναστολή καθηκόντων του προέδρου του, Μπόγκνταν Σφιέντσκοφσκι, εν μέσω κλιμακούμενης συνταγματικής κρίσης.
Ο πρόεδρος της χώρας Κάρολ Ναβρότσκι, διέκοψε το ταξίδι του προς τη Σενεγάλη και επέστρεψε εσπευσμένα στη Βαρσοβία. Έπειτα από συνομιλίες που είχε στο προεδρικό μέγαρο με τον επικεφαλής του Ανωτάτου Δικαστηρίου μετέβη στο Συνταγματικό Δικαστήριο το οποίο ήταν περικυκλωμένο από διαδηλωτές και αστυνομικούς. Σύμφωνα με εικόνες που μετέδωσαν τηλεοπτικά δίκτυα, επικράτησε ένταση την ώρα που ο Πολωνός πρόεδρος προσπαθούσε να εισέλθει στο κτίριο.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, έγραψε σε ανάρτησή του στο X:
«Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου είναι καθήκον μας. Έπειτα από χρόνια παρανομίας επί διακυβέρνησης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), πρόκειται για μια δύσκολη, και ορισμένες φορές επώδυνη, διαδικασία, που απαιτεί αποφασιστικές ενέργειες. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος».
Η κρίση γύρω από το ανώτατο δικαστικό όργανο της Πολωνίας, το Συνταγματικό Δικαστήριο, οξύνθηκε όταν η κυβέρνηση απάλλαξε από τα καθήκοντά τους δύο ανώτατους δικαστές και κινήθηκε για την άσκηση ποινικών διώξεων σε βάρος τους.
Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ και ο Ναβρότσκι βρίσκονται σε αντιπαράθεση για τη σύνθεση του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Η δικαστής Αννα Κορβίν-Πιοτρόφσκα εξέδωσε αποφάσεις με τις οποίες ανέστειλε την άσκηση καθηκόντων του προέδρου του Δικαστηρίου, Μπογκντάν Σβιετσκόφσκι, και του αντιπροέδρου του, Μπαρτολομέι Σοχάνσκι.
Η Κορβίν-Πιοτρόφσκα κατηγόρησε την ηγεσία του Δικαστηρίου ότι παρεμποδίζει το έργο των δικαστών που εξελέγησαν από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, παραβιάζει τις δικαστικές διαδικασίες και εμποδίζει την εύρυθμη λειτουργία του θεσμού.
Ωστόσο, το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε τις αποφάσεις, αναφέροντας στον ιστότοπό του ότι ο Σβιετσκόφσκι «παραμένει πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου και ο Σοχάνσκι παραμένει αντιπρόεδρος».
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, το Δικαστήριο έγραψε: «Ολα τα πρόσωπα που συμμετέχουν σε αυτές τις ενέργειες διαπράττουν το έγκλημα της απόπειρας πραξικοπήματος».
Μετά την ανακοίνωση, διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το κτίριο του Δικαστηρίου, ενώ η ένταση κλιμακώθηκε. Σύμφωνα με αναφορές, ορισμένοι πέρασαν πάνω από τον φράχτη και πέταξαν αντικείμενα εναντίον των αστυνομικών.
Αντιδράσεις
Μετά τις εξελίξεις, ο Ναβρότσκι επέστρεψε στην Πολωνία και μετέβη στο Συνταγματικό Δικαστήριο.«Σε μια τέτοια στιγμή, ο πρόεδρος πρέπει να βρίσκεται στην Πολωνία», έγραψε στην πλατφόρμα X.
Εν τω μεταξύ, ο πρεσβευτής της Πολωνίας στην Κίνα, Γιακούμπ Κουμόχ, υπέβαλε την παραίτησή του μετά τις εξελίξεις. «Υπό το φως των γεγονότων στη χώρα, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι δεν είναι πλέον δυνατόν να συνεχίσω να υπηρετώ ως πρεσβευτής της Δημοκρατίας της Πολωνίας. Από σήμερα υπέβαλα την παραίτησή μου και αίτημα ανάκλησής μου», έγραψε στην πλατφόρμα X.
Η αστυνομία ανακοίνωσε ότι δεν εισήλθε στο κτίριο του Δικαστηρίου και διέψευσε τους ισχυρισμούς ότι αστυνομικοί εισέβαλαν σε αυτό.
Ο πρόεδρος του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), Γιαροσλάβ Κατσίνσκι, και άλλοι πολιτικοί της αντιπολίτευσης έφτασαν έξω από το Δικαστήριο και κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι επιχειρεί να θέσει υπό τον έλεγχό της τον θεσμό. Ο Κατσίνσκι χαρακτήρισε τις εξελίξεις «πραξικόπημα κατά του Συνταγματικού Δικαστηρίου» και κάλεσε τον Ναβρότσκι να παρέμβει.
Ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ο οποίος βρισκόταν στην Ατλάντα για τη σύνοδο της G20, δήλωσε ότι τα μέτρα που αφορούν το Συνταγματικό Δικαστήριο αποσκοπούν στην αποκατάσταση της λειτουργίας του, έπειτα από την «πολιτικοποίησή του επί της προηγούμενης κυβέρνησης».
Μακροχρόνια νομική διαμάχη
Η κρίση ξεκίνησε μετά την ανάληψη της εξουσίας από την κυβέρνηση υπό την ηγεσία του PiS το 2015. Η κοινοβουλευτική πλειοψηφία του κόμματος κινήθηκε γρήγορα για τον διορισμό δικαστών στο Συνταγματικό Δικαστήριο, με στόχο να εξασφαλίσει την πλειοψηφία σε αυτό, καθώς το όργανο έχει την αρμοδιότητα να κρίνει τη συνταγματικότητα της νομοθεσίας.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης έκριναν ότι η πλειοψηφία του PiS είχε εκλέξει αντικανονικά τρεις δικαστές, καθώς οι θέσεις που κατέλαβαν είχαν ήδη καλυφθεί νόμιμα από το προηγούμενο κοινοβούλιο.
Τα ευρωπαϊκά δικαστήρια έκριναν ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας δεν αποτελούσε πλέον «ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο».
Η κυβέρνηση Τουσκ επικαλέστηκε τις αποφάσεις αυτές ως βάση για να σταματήσει τη δημοσίευση των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Οταν ανέλαβε την πρωθυπουργία το 2023, ο Τουσκ δεσμεύτηκε να αποπολιτικοποιήσει τη Δικαιοσύνη. Ωστόσο, δεν κατάφερε να υλοποιήσει πλήρως το σχέδιό του, καθώς ο Ναβρότσκι και ο προκάτοχός του, Αντρέι Ντούντα, χρησιμοποίησαν το δικαίωμα προεδρικού βέτο για να μπλοκάρουν τις σχετικές προσπάθειες.
Το PiS και ο Ναβρότσκι κατηγόρησαν την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί την εκστρατεία για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου ως πρόσχημα για την απομάκρυνση πολιτικών αντιπάλων από καίριες θέσεις σε κρατικούς θεσμούς.