Έπειτα από αρκετούς μήνες χωρίς διά ζώσης συνάντηση, οι υπουργοί Εξωτερικών της Ελλάδας και της Τουρκίας, Γιώργος Γεραπετρίτης και Χακάν Φιντάν, επανήλθαν σε απευθείας επικοινωνία, την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη οι έρευνες του πλοίου Abeille Marengo για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (GSI).
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε το πρωί της Δευτέρας 16 Νοεμβρίου, στα γραφεία της ελληνικής Μόνιμης Αντιπροσωπείας στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ.
Ο Τούρκος υπουργός βρέθηκε στη βελγική πρωτεύουσα και για τη δεύτερη Σύνοδο για τη Διαπεριφερειακή Ασφάλεια και Συνδεσιμότητα, στην οποία συμμετείχαν χώρες του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας. Η κατ’ ιδίαν συζήτηση των δύο υπουργών διήρκεσε περισσότερο από μισή ώρα.
Η προηγούμενη συνάντησή τους είχε πραγματοποιηθεί στις 10 Ιουνίου στη Σόφια. Έκτοτε, οι εντάσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις περιόρισαν την απευθείας επικοινωνία τους, χωρίς ωστόσο να διακοπούν πλήρως οι δίαυλοι μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Υπενθυμίζεται ότι στα τέλη Αυγούστου ο Ιμπραήμ Καλίν είχε επισκεφθεί το Μέγαρο Μαξίμου, ενώ, σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, η επικοινωνία σε ανώτατο επίπεδο παρέμεινε ενεργή και κατά την περίοδο της αυξημένης έντασης.
Το μήνυμα της Αθήνας για τον GSI
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ο Γιώργος Γεραπετρίτης έθεσε στον Τούρκο ομόλογό του το ζήτημα της απρόσκοπτης ολοκλήρωσης των ερευνών για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για έργο με σαφή ευρωπαϊκή διάσταση. Παράλληλα, επισήμανε ότι οποιαδήποτε παρεμπόδιση θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ανάλογη θέση είχε διατυπώσει ο Έλληνας υπουργός και πριν από την έναρξη του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, τονίζοντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια προϋποθέτει τη διασφάλιση της συνδεσιμότητας, χωρίς αποκλίσεις από το ευρωπαϊκό κεκτημένο και χωρίς εμπόδια που παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο. Η αναφορά του θεωρήθηκε σαφές μήνυμα προς την τουρκική πλευρά.
Η Αθήνα παραπέμπει, μάλιστα, στην αντίδραση των ευρωπαϊκών κρατών μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στην ανατολική Λιβύη, επισημαίνοντας ότι και στην περίπτωση του GSI ενδέχεται να υπάρξει κοινή ευρωπαϊκή στάση.
Συνάντηση της τελευταίας στιγμής και προσπάθεια διατήρησης των διαύλων
Όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές, το τετ α τετ των δύο υπουργών κανονίστηκε την τελευταία στιγμή. Η πραγματοποίησή του, ωστόσο, καταδεικνύει την πρόθεση Αθήνας και Άγκυρας να διατηρήσουν ανοικτό τον απευθείας δίαυλο επικοινωνίας. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έχει επανειλημμένα αναφερθεί στη σημασία αυτού του διαύλου, καθώς στο παρελθόν συνέβαλε στην εκτόνωση περιστατικών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Εκτιμάται, επίσης, ότι οι δύο υπουργοί είχαν τουλάχιστον μία τηλεφωνική επικοινωνία κατά τη διάρκεια των άτυπων διαβουλεύσεων μεταξύ Αθήνας, Παρισιού και Άγκυρας. Οι επαφές αυτές συνδέθηκαν με την πολιτική συνεννόηση που ακολούθησε, την αποστολή της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης και, τελικά, την έξοδο του Abeille Marengo σε διεθνή ύδατα.
Η ελληνική πλευρά επιλέγει προς το παρόν να διατηρεί χαμηλούς τόνους απέναντι στην Τουρκία, καθώς, παρά την επανέναρξη των ερευνών, απομένει σημαντικός δρόμος μέχρι την ολοκλήρωσή τους.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στο πότε το ερευνητικό πλοίο θα προσεγγίσει την κυπριακή ΑΟΖ. Σύμφωνα με την εκτίμηση της πλειονότητας των αναλυτών, η Τουρκία δεν αναμένεται να προχωρήσει σε στρατιωτική κλιμάκωση στην περιοχή, αντίστοιχη με εκείνη που είχε σημειωθεί στην Κάσο τον Ιούλιο του 2024.
Οι πολιτικές πιέσεις σε Αθήνα και Άγκυρα
Η εξέλιξη του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης δημιουργεί πιέσεις και στο εσωτερικό της Τουρκίας. Η κυβέρνηση της χώρας καλείται να διαχειριστεί το γεγονός ότι η επανέναρξη των ερευνών δεν προέκυψε κατόπιν δικής της έγκρισης.
Επιπλέον, η διατύπωση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, σύμφωνα με την οποία η Γαλλία δεν εμπλέκεται σε ζητήματα αμφισβητούμενων θαλάσσιων ζωνών, εκτιμάται ότι δυσχεραίνει τη θέση της Άγκυρας. Αυτό συμβαίνει επειδή μεγάλο μέρος των περιοχών που έχουν δεσμευτεί περιλαμβάνεται σε θαλάσσιες εκτάσεις τις οποίες η Τουρκία θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της.
Την ίδια στιγμή, η ελληνική κυβέρνηση εξακολουθεί να δέχεται κριτική από την αντιπολίτευση, παρά την ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από τον Γιώργο Γεραπετρίτη. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η κατηγορία περί «συνδιαχείρισης» με την Τουρκία περιοχών όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.
Στη συνάντηση των Βρυξελλών συζητήθηκε και η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ο Έλληνας υπουργός επανέλαβε τη θέση της Αθήνας ότι η συγκεκριμένη συμφωνία είναι ανυπόστατη και άκυρη, εκφράζοντας παράλληλα τη δυσαρέσκεια της ελληνικής πλευράς για την επιλογή της Βεγγάζης να προχωρήσει στην επικύρωσή της.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι δύο υπουργοί διαπίστωσαν κοινό έδαφος σε ζητήματα που αφορούν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, καθώς και την προστασία της ενεργειακής και επισιτιστικής ασφάλειας. Τα θέματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί επιθέσεις τόσο σε πλοία ελληνικών συμφερόντων όσο και σε τουρκικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στα συγκεκριμένα ζητήματα και κατά τη Σύνοδο για τη Διαπεριφερειακή Ασφάλεια και Συνδεσιμότητα, αναδεικνύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρθηκε σε έργα όπως ο Κάθετος Διάδρομος, η ηλεκτρική διασύνδεση Gregy μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, αλλά και ο GSI.
Παρά το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι εταίροι δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα στην προστασία των χερσαίων ενεργειακών και εμπορικών διαδρομών, η Αθήνα επισημαίνει ότι περίπου το 80% της παγκόσμιας μεταφοράς αγαθών πραγματοποιείται μέσω θαλάσσης, αναδεικνύοντας τη σημασία της ασφάλειας των θαλάσσιων οδών.