Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το τραπέζι των συνομιλιών μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν επαναφέρει με ένταση τη συζήτηση για το πραγματικό εκτόπισμα των Βρυξελλών στη διεθνή σκηνή.
Παρά τον υψηλό πολιτικό συμβολισμό της τριμερούς συνάντησης στο πλαίσιο της συνόδου του APEC —όπου τέθηκαν επί τάπητος κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, ενέργειας και εμπορίου— η Ευρώπη παρέμεινε θεατής σε εξελίξεις που αγγίζουν άμεσα τα ζωτικά της συμφέροντα.
Σύμφωνα με το κοινό ανακοινωθέν, οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν στην αύξηση της παραγωγής διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων «προς όφελος όλων των εθνών», παρακάμπτοντας στην πράξη το πλαίσιο κυρώσεων κατά του ρωσικού πετρελαίου.
Παράλληλα, δεσμεύτηκαν για τη σταθεροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού, τη «μεταρρύθμιση του ΟΗΕ», την αποτροπή «καταχρήσεων εξουσίας» από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, καθώς και τον περιορισμό των πυρηνικών κινδύνων, υπενθυμίζοντας ότι «ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί».
Την ίδια ώρα, διαψεύδοντας τις προσδοκίες Κιέβου και Βρυξελλών ότι το ουκρανικό δεν θα συζητηθεί ερήμην τους, ο Αμερικανός πρόεδρος έθεσε το ζήτημα στην ατζέντα, αποκαλώντας τη σύρραξη «πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας». «Πιστεύω πως ο Πούτιν, και ελπίζω και η άλλη πλευρά, θα ήθελαν να δουν ένα τέλος στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Είναι τιμή μου να είμαι μαζί με τον Βλαντίμιρ», σημείωσε χαρακτηριστικά, δίνοντας χώρο στον Ρώσο πρόεδρο να εξαπολύσει προειδοποιήσεις προς την Ουκρανία και την Ευρώπη.
Εμπορική υπερδύναμη, γεωπολιτικός παρατηρητής
Η εξέλιξη αυτή φέρνει στην επιφάνεια τη δομική ασυμμετρία της ΕΕ: ενώ αποτελεί κορυφαία εμπορική δύναμη, αδυνατεί να κεφαλαιοποιήσει αυτό το μέγεθος σε πολιτική ισχύ.
Το 2025, ο όγκος του εξωτερικού εμπορίου της Ένωσης υπερέβη τα 8 τρισ. ευρώ, καλύπτοντας σχεδόν το 16% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών — επίδοση υψηλότερη τόσο από των ΗΠΑ όσο και από της Κίνας.
Ωστόσο, στην περίπτωση της Ουκρανίας, η οικονομική βαρύτητα της Ευρώπης δεν εξασφάλισε θέση στις διαπραγματεύσεις, παρότι οποιαδήποτε διευθέτηση θα καθορίσει την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Πριν από το 2022, η ΕΕ απορροφούσε το 40% των εισαγωγών φυσικού αερίου και το 25% του πετρελαίου της από τη Ρωσία, αποφέροντας στη Μόσχα περίπου 100 δισ. ευρώ ετησίως.
Η ενεργειακή απεξάρτηση οδήγησε στη στροφή προς τις ΗΠΑ για πετρέλαιο και LNG, γεγονός που καθιστά μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία κρίσιμη και για τις διατλαντικές οικονομικές σχέσεις. Παρά ταύτα, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Μόσχα κρατούν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μακριά από τον πυρήνα των συνομιλιών.
Διπλωματική αμηχανία και στη Μέση Ανατολή
Αντίστοιχη εικόνα αδυναμίας καταγράφεται και στην κρίση με το Ιράν. Παρότι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είχαν πρωταγωνιστήσει στη συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα (JCPOA), σήμερα περιορίζονται σε ρόλο παρατηρητή και σε τυπικές δηλώσεις, χωρίς ουσιαστική παρέμβαση ούτε στο πυρηνικό μέτωπο ούτε στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Τον διαμεσολαβητικό ρόλο έχουν αναλάβει περιφερειακοί παίκτες, όπως το Κατάρ και το Πακιστάν, αποδεικνύοντας ότι η γεωγραφική εγγύτητα και τα διπλωματικά δίκτυα υπερισχύουν συχνά του καθαρού οικονομικού μεγέθους.
Οι θεσμικές και στρατιωτικές αγκυλώσεις των Βρυξελλών
Η δυσκολία της ΕΕ να λειτουργήσει ως ενιαίος γεωπολιτικός πόλος οφείλεται πρωτίστως στη θεσμική της αρχιτεκτονική. Η απαίτηση ομοφωνίας των 27 κρατών-μελών στην εξωτερική πολιτική συχνά παραλύει τη λήψη αποφάσεων, καθώς οι εθνικές προτεραιότητες αποκλίνουν — όπως αποτυπώνεται στη διαφορετική προσέγγιση των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης απέναντι στη ρωσική απειλή σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη.
Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο παίζει ο αμυντικός κατακερματισμός της ηπείρου. Μολονότι οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 20% το 2025 φτάνοντας τα 418 δισ. ευρώ, τα κονδύλια αυτά κατευθύνονται σε εθνικούς στρατούς και όχι σε μια ενιαία ευρωπαϊκή δύναμη, διατηρώντας την εξάρτηση της Ευρώπης από το ΝΑΤΟ και την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Το δίλημμα της επόμενης ημέρας
Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, Γαλλία, Γερμανία και ακόμη εννέα κράτη-μέλη πιέζουν για θεσμικές αλλαγές που θα περιορίσουν το δικαίωμα βέτο και θα επιταχύνουν τις αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες και η άνοδος ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων δυσχεραίνουν την εμβάθυνση της ενοποίησης.
Η τριμερής της Σεντζέν κατέδειξε ότι οι μεγάλες διεθνείς ισορροπίες διαμορφώνονται πλέον μέσω απευθείας συνεννοήσεων ισχυρών ηγετών, παρακάμπτοντας τους πολυμερείς οργανισμούς.
Από την Ουκρανία και το Ιράν μέχρι τον εμπορικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας, οι εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα την Ευρώπη. Εάν οι Βρυξέλλες δεν καταφέρουν να μετατρέψουν τους πόρους τους σε ενιαία στρατηγική δράση, κινδυνεύουν να παραμείνουν ένας ισχυρός οικονομικός παίκτης χωρίς λόγο στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους.
Η αντίδραση της Κομισιόν: «Πρόκειται για πολιτική, όχι για φιλίες»
Κληθείς να σχολιάσει την κοινή διακήρυξη ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας —ιδίως τις αναφορές στον ΟΗΕ και το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο— ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Κρίστιαν Βίγκαντ, απέφυγε να τοποθετηθεί επί της ουσίας, σημειώνοντας ότι οι συνομιλίες μόλις ολοκληρώθηκαν και η Κομισιόν παρακολουθεί τις εξελίξεις.
Υπογράμμισε, ωστόσο, τη σταθερή στήριξη της ΕΕ στα Ηνωμένα Έθνη —των οποίων η Ένωση και τα κράτη-μέλη αποτελούν τον μεγαλύτερο χρηματοδότη— καθώς και στην ατζέντα μεταρρυθμίσεων του Γενικού Γραμματέα. Παράλληλα, επανέλαβε την «ακλόνητη προσήλωση» των Βρυξελλών στη διεθνή έννομη τάξη, θεμέλιο της οποίας αποτελεί το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Όσον αφορά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί «φιλίας» με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η επικεφαλής εκπρόσωπος Τύπου της Κομισιόν, Πάολα Πινό, απάντησε λακωνικά: «Δεν σχολιάζουμε φιλίες». Ο κ. Βίγκαντ συμπλήρωσε πως «πρόκειται για πολιτική, είναι μια διαφορετική κατηγορία», υπενθυμίζοντας ότι οι ρωσικές δυνάμεις συνεχίζουν τις επιθέσεις κατά αμάχων και υποδομών στην Ουκρανία και δηλώνοντας πως η ΕΕ στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που στοχεύει στον τερματισμό του πολέμου.