Ο Ίλον Μασκ έγινε ο πρώτος άνθρωπος στην ιστορία με περιουσία που εκτιμάται στο ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Πίσω όμως από την εκρηκτική άνοδο της Tesla και της SpaceX δεν βρίσκονται μόνο οι τεχνολογικές καινοτομίες, οι επενδυτές της Wall Street και η επιχειρηματική στρατηγική του ίδιου, αλλά και η καθοριστική συμβολή του αμερικανικού κράτους.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές και πρώτοι επενδυτές των εταιρειών του, η κρατική στήριξη αποδείχθηκε κρίσιμη στα πρώτα και πιο ευάλωτα στάδια ανάπτυξης τόσο της Tesla όσο και της SpaceX.
«Δεν θα υπήρχαν η Tesla και η SpaceX χωρίς την κυβέρνηση», δήλωσε ο Ρος Γκέρμπερ, επικεφαλής της επενδυτικής εταιρείας Gerber Kawasaki και από τους πρώτους επενδυτές της Tesla.
Η NASA έδωσε την πρώτη μεγάλη ώθηση στη SpaceX
Η πρώτη καθοριστική κρατική ενίσχυση προς τη SpaceX ήρθε το 2006, όταν η NASA χορήγησε επιχορήγηση ύψους 278 εκατ. δολαρίων για την ανάπτυξη του πυραύλου Falcon και της διαστημικής κάψουλας Dragon.
Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο μισό των κεφαλαίων που είχε συγκεντρώσει μέχρι τότε η εταιρεία, προσφέροντας τη χρηματοδοτική ανάσα που χρειαζόταν για να συνεχίσει την ανάπτυξή της.
Η στήριξη συνεχίστηκε το 2008, όταν η SpaceX εξασφάλισε σύμβαση ύψους 1,6 δισ. δολαρίων από τη NASA για τη μεταφορά φορτίων στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Ο ίδιος ο Μασκ έχει αναγνωρίσει ότι εκείνη την περίοδο η εταιρεία βρισκόταν στα όρια της οικονομικής κατάρρευσης.
«Δεν θα μπορούσαμε να είχαμε ιδρύσει τη SpaceX ούτε να φτάσουμε ως εδώ χωρίς τη βοήθεια της NASA», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά το 2012.
Συνολικά, η SpaceX έλαβε στα πρώτα χρόνια λειτουργίας της κρατικές επιχορηγήσεις που ξεπέρασαν τα 500 εκατ. δολάρια, ενώ στη συνέχεια ακολούθησαν πολυάριθμες συμβάσεις με αμερικανικούς κρατικούς οργανισμούς.
Το δάνειο των 465 εκατ. δολαρίων που έσωσε την Tesla
Αντίστοιχα κρίσιμη ήταν και η κρατική στήριξη προς την Tesla.
Τον Ιανουάριο του 2010, όταν η εταιρεία είχε πουλήσει λιγότερα από 2.000 οχήματα σε ολόκληρη την ιστορία της, έλαβε χαμηλότοκο δάνειο 465 εκατ. δολαρίων από το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας.
Η χρηματοδότηση αυτή επέτρεψε στην Tesla να αναπτύξει το Model S, το πρώτο μοντέλο που γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και έθεσε τα θεμέλια για τη μετέπειτα επέκταση της εταιρείας.
Παρότι το δάνειο αποπληρώθηκε πρόωρα το 2013, θεωρείται από πολλούς αναλυτές μία από τις πιο καθοριστικές παρεμβάσεις στην ιστορία της εταιρείας.
Παράλληλα, οι φορολογικές ελαφρύνσεις για την αγορά ηλεκτρικών οχημάτων λειτούργησαν ως ισχυρό κίνητρο για τους καταναλωτές. Οι αγοραστές Tesla επωφελήθηκαν από ομοσπονδιακές φορολογικές πιστώσεις που εκτιμάται ότι ξεπέρασαν συνολικά τα 3,4 δισ. δολάρια πριν από την προσωρινή κατάργηση του μέτρου το 2019.
Οι πιστώσεις εκπομπών απέφεραν δισεκατομμύρια
Η μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση προς την Tesla δεν προήλθε, ωστόσο, από τις άμεσες επιδοτήσεις ή τα δάνεια, αλλά από το σύστημα εμπορίας πιστώσεων εκπομπών ρύπων.
Στο πλαίσιο της αμερικανικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, οι αυτοκινητοβιομηχανίες που δεν πληρούσαν συγκεκριμένα όρια εκπομπών ήταν υποχρεωμένες να αγοράζουν πιστώσεις από εταιρείες που τα τηρούσαν.
Επειδή η Tesla κατασκευάζει αποκλειστικά ηλεκτρικά οχήματα, διέθετε σημαντικό αριθμό τέτοιων πιστώσεων προς πώληση. Από το 2008 έως το 2019, οι σχετικές πωλήσεις απέφεραν περισσότερα από 2 δισ. δολάρια. Από το 2019 και μετά, προστέθηκαν ακόμη 12,3 δισ. δολάρια εσόδων, τα οποία μετατράπηκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου σε κέρδη.
Η σημασία αυτών των εσόδων ήταν τόσο μεγάλη ώστε η Tesla κατάφερε να εμφανίσει σταθερή κερδοφορία χωρίς τη βοήθεια των πιστώσεων εκπομπών μόλις το 2021.
Η Wall Street, οι προσδοκίες και ο ρόλος του κράτους
Σήμερα, η τεράστια χρηματιστηριακή αξία της Tesla βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις προσδοκίες των επενδυτών για μελλοντικές τεχνολογίες, όπως τα αυτόνομα οχήματα και τα ανθρωποειδή ρομπότ.
Ωστόσο, όπως σημειώνουν αναλυτές της αγοράς, η εμπιστοσύνη της Wall Street δεν θα είχε αναπτυχθεί με τον ίδιο τρόπο εάν οι δύο βασικές εταιρείες του Μασκ δεν είχαν επιβιώσει χάρη στην κρατική στήριξη κατά τα πρώτα χρόνια λειτουργίας τους.
Ο Ρος Γκέρμπερ υποστηρίζει ότι η κρατική χρηματοδότηση υπήρξε τελικά επωφελής τόσο για τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για την οικονομία συνολικά, θεωρεί όμως ότι η κυβέρνηση έχασε μια ιστορική ευκαιρία.
«Το λάθος της κυβέρνησης ήταν ότι θα έπρεπε να είχε αποκτήσει μετοχικό μερίδιο σε αυτές τις εταιρείες», σχολίασε χαρακτηριστικά.