Στο επίκεντρο νέας μελέτης που διενεργήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων (AFET) του Ευρωκοινοβουλίου βρέθηκαν οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς αποτελούν καθοριστικό παράγοντα για την αποτίμηση της περιφερειακής συνεργασίας και της καλής γειτονίας της Άγκυρας με την ΕΕ.
Η σχετική έκθεση, η οποία δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα, εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η συμμόρφωση των υποψήφιων κρατών με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι, ενώ οι διμερείς επαφές της Τουρκίας με άλλες υπό διεύρυνση χώρες κινούνται σε γενικά θετικό κλίμα, οι σχέσεις της με ορισμένα γειτονικά κράτη-μέλη της ΕΕ —και κυρίως με την Ελλάδα και την Κύπρο— παραμένουν περίπλοκες. Για τον λόγο αυτό, στον συγκεκριμένο τομέα η Τουρκία βαθμολογήθηκε με 3 στα 5, αποτυπώνοντας μια ανάμικτη εικόνα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο κυπριακό ζήτημα εντός του πλαισίου της αμυντικής συνεργασίας. Από τη μία πλευρά, η Τουρκία αναγνωρίζεται ως ο σημαντικότερος μη ευρωπαϊκός παράγοντας στη στρατιωτική επιχείρηση EUFOR Althea στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και ως καίριος εταίρος στη δύναμη KFOR του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο.
Από την άλλη, υπογραμμίζεται ότι η Άγκυρα εμμένει στον αποκλεισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας από οποιαδήποτε συνεργασία με το ΝΑΤΟ. Παρά την παράμετρο αυτή, η συνολική επιδόση της Τουρκίας στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας βαθμολογείται με 4 στα 5.
Επιπλέον, η μελέτη επικαλείται την ιστορική εμπειρία Ελλάδας και Κύπρου για να καταδείξει τα όρια της προενταξιακής προσαρμογής. Όπως σημειώνεται, οι αποκλίσεις στην εξωτερική πολιτική που παρατηρούνται πριν από την ένταξη μιας χώρας ενδέχεται να διατηρηθούν και μετά την είσοδό της στην ΕΕ, καθώς Αθήνα και Λευκωσία διατήρησαν τις ιδιαίτερες θέσεις τους απέναντι στην Τουρκία και ως κράτη-μέλη.
Πρόταση για δομική αλλαγή στη μεθοδολογία αξιολόγησης
Σύμφωνα με τους συντάκτες, το υφιστάμενο σύστημα αξιολόγησης της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS) κρίνεται πλέον ξεπερασμένο. Η τρέχουσα πρακτική βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο ποσοστό υιοθέτησης των επίσημων δηλώσεων και αποφάσεων της ΕΕ, παραβλέποντας ουσιαστικές παραμέτρους όπως η πρακτική εφαρμογή των μέτρων, η πολιτική βούληση, ο στρατηγικός προσανατολισμός και η πραγματική συμπεριφορά των υποψήφιων χωρών.
Για την αντιμετώπιση αυτών των κενών, η μελέτη εισηγείται ένα νέο μοντέλο αξιολόγησης 10 αξόνων, το οποίο περιλαμβάνει:
- Την εφαρμογή κυρώσεων και περιοριστικών μέτρων
- Τη στάση στις ψηφοφορίες διεθνών οργανισμών
- Τις διμερείς σχέσεις με τρίτες χώρες και τις πολιτικές θεωρήσεων (visa)
- Τη συνεργασία στην άμυνα, την ασφάλεια και τους ελέγχους εξαγωγών
- Την ανθεκτικότητα απέναντι σε κυβερνοαπειλές και ξένη χειραγώγηση πληροφοριών
- Την προώθηση σχέσεων καλής γειτονίας
Πώς μεταβάλλονται τα ποσοστά των υποψήφιων χωρών
Με την εφαρμογή του προτεινόμενου πλαισίου, η συνολική εικόνα για τις υποψήφιες χώρες αλλάζει σημαντικά, καθώς συνυπολογίζονται παράγοντες όπως η διπλωματική διαμεσολάβηση, η αμυντική συνεισφορά και η γεωπολιτική βαρύτητα:
- Τουρκία: Το ποσοστό ευθυγράμμισης εκτοξεύεται από το πενιχρό 4% (με βάση τα σημερινά κριτήρια της Κομισιόν) στο 44% (22/50 βαθμούς), τοποθετώντας την στην κατηγορία των χωρών που είναι «σε κάποιο βαθμό ευθυγραμμισμένες».
- Σερβία: Υποχωρεί από το 63% στο 44%.
- Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Πέφτει από το 100% στο 52%.
- Ουκρανία: Μεταβάλλεται από το 99% στο 76%.
- Γεωργία: Καταγράφει μικρή πτώση από το 40% στο 38%.
Οι αποκλίσεις αυτές αποδίδονται κυρίως σε ελλείμματα στην εφαρμογή των κυρώσεων, στις ιδιαίτερες σχέσεις που διατηρούν ορισμένα κράτη με τη Ρωσία και την Κίνα, σε αγκυλώσεις στην πολιτική βίζας, καθώς και στην απόσταση που χωρίζει την τυπική αποδοχή των ευρωπαϊκών θέσεων από την ουσιαστική τους εφαρμογή.
Τέλος, η μελέτη συνιστά στα θεσμικά όργανα της ΕΕ τη θεσμοθέτηση ενός επίσημου πίνακα αξιολόγησης (scorecard), ο οποίος θα συνδυάζει ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, ξεχωρίζοντας την τυπική συνυπογραφή κειμένων από την έμπρακτη συμμόρφωση.