Η εκλογική συντριβή στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία ήττα για τον Φρίντριχ Μερτς. Με την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να καταγράφει νέο ιστορικό υψηλό και τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) να χάνει περισσότερο από το μισό της δύναμής της, η γερμανική κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη πολιτική κρίση από τότε που ο Μερτς ανέλαβε την καγκελαρία.
Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, το μεγαλύτερο πρόβλημα για τον καγκελάριο είναι ότι το AfD επιχειρεί ήδη να αξιοποιήσει το αποτέλεσμα, διευρύνοντας το ρήγμα στο συντηρητικό στρατόπεδο και αμφισβητώντας ευθέως την πολιτική κυριαρχία του Μερτς.
Ο ίδιος ο καγκελάριος αναγνώρισε τη βαρύτητα του αποτελέσματος, χαρακτηρίζοντάς το μία από τις χειρότερες εκλογικές ήττες της CDU εδώ και χρόνια, αν όχι δεκαετίες. Ωστόσο, δεν παρουσίασε κάποια σαφή στρατηγική για την αντιστροφή της κατάστασης, πέρα από την παραδοχή ότι πρέπει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τους ψηφοφόρους.
«Είμαστε όλοι βαθιά σοκαρισμένοι», δήλωσε ο Μερτς, προσθέτοντας ότι «φυσικά θα πρέπει να υπάρξουν συνέπειες». Το τι ακριβώς θα σημαίνουν αυτές οι συνέπειες παραμένει, προς το παρόν, ασαφές.
Το AfD επιχειρεί να διευρύνει το ρήγμα στη CDU
Το AfD επιδιώκει να μετατρέψει τη νίκη του στη Σαξονία-Άνχαλτ σε ακόμη μεγαλύτερο πολιτικό πλήγμα για τον Μερτς.
Το κόμμα της Αλίς Βάιντελ απευθύνει ήδη ανοιχτό κάλεσμα σε συντηρητικούς βουλευτές του κρατιδίου να εγκαταλείψουν τη CDU και να ενταχθούν στις τάξεις του.
Στόχος του AfD δεν είναι μόνο να εξασφαλίσει τις τρεις επιπλέον έδρες που χρειάζεται για να αποκτήσει απόλυτη πλειοψηφία, αλλά και να προκαλέσει βαθύτερο ρήγμα στο συντηρητικό στρατόπεδο, ασκώντας παράλληλα ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην ηγεσία του Μερτς.
Η Βάιντελ υποστήριξε ότι ο συντηρητικός χώρος δεν μπορεί πλέον να κερδίσει ομοσπονδιακές εκλογές και δήλωσε ότι στόχος του AfD είναι να διευρύνει ακόμη περισσότερο τη διαφορά του από τη CDU το συντομότερο δυνατό.
Το αποτέλεσμα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για τον Μερτς και σε προσωπικό επίπεδο. Μόλις 9% των ψηφοφόρων στη Σαξονία-Άνχαλτ δήλωσαν ικανοποιημένοι από την απόδοσή του ως καγκελαρίου, σύμφωνα με δημοσκόπηση εξόδου για τη γερμανική δημόσια τηλεόραση.
Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι η προσωπική του εικόνα αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα στην προεκλογική εκστρατεία.
«Πρέπει να προσπαθήσουμε — και εγώ ο ίδιος — να συνδεθούμε βαθύτερα με τους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένου ολόκληρου του φάσματος των συναισθημάτων τους», ανέφερε.
Σενάρια ακόμη και για αλλαγή καγκελαρίου
Η χαμηλή δημοτικότητα του Μερτς και η ενίσχυση του AfD έχουν ήδη τροφοδοτήσει συζητήσεις στους κόλπους των συντηρητικών για το ενδεχόμενο ενός Kanzlertausch, δηλαδή μιας αλλαγής καγκελαρίου, προκειμένου η CDU να ανακτήσει πολιτικό έδαφος.
Προς το παρόν, ο Μερτς απορρίπτει ένα τέτοιο ενδεχόμενο και επιμένει ότι θα παραμείνει στην καγκελαρία, συνεχίζοντας τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που θεωρεί απαραίτητες για την ανάκαμψη της Γερμανίας.
Ωστόσο, η πίεση αναμένεται να ενταθεί τις επόμενες εβδομάδες. Στις 20 Σεπτεμβρίου διεξάγονται εκλογές σε δύο ακόμη κρατίδια, με τη CDU να αντιμετωπίζει σοβαρό κίνδυνο νέων απωλειών.
Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, το AfD προηγείται ήδη των υπόλοιπων κομμάτων, ενώ στο Βερολίνο, όπου σήμερα κυβερνά η CDU, οι συντηρητικοί κινδυνεύουν να χάσουν την εξουσία από συμμαχία κομμάτων της Αριστεράς.
Με ακόμη τέσσερις περιφερειακές εκλογές να ακολουθούν το επόμενο έτος, η CDU βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να συνεχίσει την αντιπαράθεση με το ανερχόμενο AfD υπό έναν ιδιαίτερα αντιδημοφιλή καγκελάριο ή να επιχειρήσει βαθύτερη αλλαγή πολιτικής πορείας.
Το «τείχος προστασίας» και η πίεση προς τη CDU
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται και το λεγόμενο «τείχος προστασίας» (firewall), δηλαδή η πάγια άρνηση των παραδοσιακών γερμανικών κομμάτων να συνεργαστούν με το AfD.
Η CDU εξακολουθεί να αποκλείει οποιαδήποτε κυβερνητική συνεργασία με το ακροδεξιό κόμμα. Ωστόσο, το AfD επιχειρεί να μετατρέψει αυτή τη στάση σε πολιτικό πλεονέκτημα.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, η CDU, προκειμένου να κρατήσει το AfD εκτός κυβέρνησης, θα πρέπει θεωρητικά να αναζητήσει συνεργασία με όλα τα υπόλοιπα κόμματα που εκπροσωπούνται στο τοπικό κοινοβούλιο, μεταξύ αυτών και δυνάμεις της Αριστεράς.
Το AfD αξιοποιεί αυτή την κατάσταση, κατηγορώντας από τη μία πλευρά τη CDU ότι αγνοεί τη βούληση των ψηφοφόρων που στρέφονται προς την Ακροδεξιά και, από την άλλη, παρουσιάζοντας τους συντηρητικούς ως «αριστερούς μεταμφιεσμένους», επειδή προτιμούν συνεργασίες με κόμματα της Αριστεράς αντί για το ίδιο.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρεί αφενός να εμφανιστεί ως η αυθεντική έκφραση της συντηρητικής ψήφου και αφετέρου να ενισχύσει τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις στη CDU σχετικά με το αν το «τείχος προστασίας» πρέπει να διατηρηθεί.
Μετανάστευση, ενέργεια και οικονομία στο επίκεντρο
Το AfD επιτίθεται στον Μερτς σε σειρά ζητημάτων, από τη μεταναστευτική πολιτική έως την οικονομία και την ενέργεια.
Κατηγορεί την κυβέρνηση για την κατάσταση της γερμανικής βιομηχανίας, συνδέοντας τα προβλήματα ανταγωνιστικότητας με τις ενεργειακές επιλογές του Βερολίνου. Παράλληλα, τάσσεται υπέρ της επαναφοράς φθηνότερων ενεργειακών ροών από τη Ρωσία.
Η πολιτική αυτή αντιπαράθεση βρίσκει έδαφος σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να ανησυχεί για το κόστος ζωής, την οικονομική στασιμότητα και την ασφάλεια.
Ο Μερτς, από την πλευρά του, αναγνωρίζει ότι δεν έχει καταφέρει να πείσει σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος.
«Πολλοί άνθρωποι δεν με ακολουθούν στον τρόπο με τον οποίο σκέφτομαι και αξιολογώ τα πράγματα», παραδέχθηκε. «Αυτό είναι δική μου ευθύνη και την αποδέχομαι. Θα προσπαθήσω να κάνω τα πράγματα διαφορετικά — να τα κάνω καλύτερα — τις επόμενες εβδομάδες και μήνες».
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν η CDU θα του δώσει τον πολιτικό χρόνο που χρειάζεται για να επιχειρήσει αυτή την αλλαγή.
Πηγή: Merz has no good answers as the far right targets his downfall - Politico