Η μακροχρόνια και συστηματική διολίσθηση της Τουρκίας σε έναν βαθύ πολιτικό και κρατικό αυταρχισμό δεν περιορίζεται πλέον στις διπλωματικές κραυγές ή στην αμφισβήτηση διεθνών συνθηκών. Αντικατοπτρίζεται πλέον με απόλυτη σαφήνεια στα θεμέλια του ίδιου του κρατικού μηχανισμού και, κυρίως, στον πυρήνα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων.
Όπως επισημαίνει σε πρόσφατη ανάλυσή του το Nordic Monitor, οι τελευταίες κρίσεις και τοποθετήσεις στην ανώτατη στρατιωτική ιεραρχία αποκαλύπτουν μια βίαιη επιχείρηση αναδιάταξης. Η Άγκυρα δεν αρκείται στην εξωτερική της αναθεωρητική ατζέντα· επιβάλλει μια εσωτερική, απόλυτη ομοιομορφία, ξεριζώνοντας κάθε ψήγμα παραδοσιακής θεσμικής αυτονομίας από τον στρατό.
Η «κληρονομιά» του 2016 και η άλωση της ιεραρχίας
Η θεμελιώδης τομή σε αυτή τη στρατηγική καθ καθόδου εκκαθάρισης τοποθετείται χρονικά την επαύριον του Ιουλίου του 2016. Εκμεταλλευόμενο την απόπειρα πραξικοπήματος, το καθεστώς Ερντογάν προχώρησε στη συστηματική αποπομπή χιλιάδων στελεχών –συμπεριλαμβανομένης της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανώτατων διοικητών– δημιουργώντας ένα τεχνητό και βίαιο κενό.
Αυτό το κενό δεν καλύφθηκε με κριτήρια στρατιωτικής αριστείας ή αξιοκρατίας. Αντίθετα, λειτούργησε ως ευκαιρία για την ανέλιξη μιας νέας γενιάς αξιωματικών, των οποίων βασικό προσόν δεν είναι η επιχειρησιακή ικανότητα, αλλά η αποδεδειγμένη πολιτική νομιμοφροσύνη στο κυβερνών κόμμα (AKP) και το προσωπικό όραμα του Τούρκου προέδρου.
Το «κόσκινο» της MİT και το νέο ιδεολογικό φυτώριο
Σύμφωνα με τα στοιχεία που ανέδειξε το Nordic Monitor, κάθε προαγωγή και τοποθέτηση περνά πλέον από τις συμπληγάδες των αυστηρών αξιολογήσεων της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MİT). Ο μηχανισμός ασφαλείας λειτουργεί ως φίλτρο, αποκλείοντας κάθε φωνή που θα μπορούσε να αποκλίνει από το δόγμα της «Νέας Τουρκίας».
Παράλληλα, το Εθνικό Πανεπιστήμιο Άμυνας, το οποίο αντικατέστησε τις ιστορικές στρατιωτικές ακαδημίες μετά το 2016, λειτουργεί ως ο ιδεολογικός ιμάντας μεταφοράς του καθεστώτος. Η συντριπτική πλέον πλειοψηφία των νεότερων αξιωματικών προέρχεται από αυτό το ελεγχόμενο περιβάλλον, διαμορφώνοντας ένα στράτευμα κομμένο και ραμμένο στις απαιτήσεις ενός ηγέτη που οραματίζεται περιφερειακή ηγεμονία διά της ισχύος.
Το μήνυμα για την περιφερειακή σταθερότητα
Η ολοκληρωτική μετατροπή των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων σε έναν μηχανισμό ελεγχόμενο από το προεδρικό παλάτι συνιστά έναν άμεσο και διαρκή συναγερμό για την Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή. Όταν η στρατιωτική ιεραρχία στελεχώνεται αποκλειστικά από στελέχη που ανδρώθηκαν μέσα στοξ παραληρηματικό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και των ευρύτερων αναθεωρητικών διεκδικήσεων, η διπλωματία υποχωρεί μπροστά στον κίνδυνο μιας διαρκούς στρατιωτικής έντασης.
Η Άγκυρα δεν προετοιμάζει απλώς τον στρατό της επόμενης ημέρας· εδραιώνει μια πολεμική μηχανχή έτοιμη να υπηρετήσει χωρίς δεύτερη σκέψη τις πιο επιθετικές γεωπολιτικές φαντασιώσεις του καθεστώτος της.