Αν και το Ισραήλ και η Κίνα σπάνια μοιράζονται την ίδια οπτική γωνία στα ζητήματα ασφάλειας της Μέσης Ανατολής —διατηρώντας εκ διαμέτρου αντίθετες προσεγγίσεις για το Ιράν, τις ΗΠΑ και την περιφερειακή ισορροπία— υπάρχει ένας περιφερειακός δρώντας που προκαλεί την αυξανόμενη ανησυχία και των δύο: η Τουρκία.
Το ενδιαφέρον έγκειται στο γεγονός ότι, παρά τα εντελώς διαφορετικά κίνητρα Τελ Αβίβ και Πεκίνου, οι φοβίες τους διασταυρώνονται απρόσμενα στο έδαφος της Συρίας, εκεί όπου η Άγκυρα επιχειρεί να διαμορφώσει μια νέα τάξη πραγμάτων.
Η ισραηλινή οπτική: Στρατιωτική περικύκλωση και περιφερειακή ηγεμονία
Για το Ισραήλ, η ανησυχία είναι αμιγώς στρατιωτική και γεωστρατηγική. Το Τελ Αβίβ βλέπει με έντονο προβληματισμό την επέκταση της τουρκικής επιρροής στα βόρεια σύνορά του. Η εδραίωση των τουρκικών δυνάμεων στη Συρία, η στήριξη ένοπλων οργανώσεων και ο έλεγχος κρίσιμων υποδομών δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε η Άγκυρα να εξελιχθεί σε έναν υπολογίσιμο —και δυνητικά εχθρικό— δρώντα ακριβώς δίπλα στο Ισραήλ.
Παράλληλα, η ισραηλινή πλευρά δεν αντιμετωπίζει τη Συρία ως μεμονωμένο επεισόδιο. Η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη Γάζα (μέσω της εμπλοκής στις διαπραγματεύσεις εκεχειρίας και την εποικοδόμηση), σε συνδυασμό με τις στενές σχέσεις του με τη Χαμάς, ενισχύουν την αντίληψη ότι η Τουρκία επιδιώκει να ανακτήσει την ηγετική της θέση σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο, απειλώντας άμεσα τα συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ.
Η κινεζική οπτική: Η «δεύτερη γενιά» Ουιγούρων και η απειλή του παντουρκισμού
Από την πλευρά της, η Κίνα προσεγγίζει το ζήτημα της Συρίας μέσα από το πρίσμα της εσωτερικής της ασφάλειας και της εδαφικής της ακεραιότητας. Αρχικά, το ενδιαφέρον του Πεκίνου εστίαζε αποκλειστικά στους Ουιγούρους μαχητές που εγκατέλειψαν την Κίνα για να ενταχθούν σε τζιχαντιστικές οργανώσεις (όπως το Ισλαμικό Κόμμα του Τουρκιστάν) στη Συρία, με τον φόβο ότι θα επέστρεφαν εμπειροπόλεμοι στο Σιντζιάνγκ.
Ωστόσο, μία δεκαετία μετά, το πρόβλημα έχει μεταλλαχθεί. Στις περιοχές του Ιντλίμπ και της Τζισρ αλ-Σούγουρ έχει διαμορφωθεί μια ολόκληρη κοινότητα Ουιγούρων με σχολεία, επιχειρήσεις και κοινωνικές δομές. Η Κίνα δεν αντιμετωπίζει πλέον απλώς μεμονωμένους μαχητές, αλλά μια «δεύτερη γενιά» νεαρών Ουιγούρων που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στη Συρία, χωρίς κανέναν δεσμό με τους θεσμούς ή την εθνική αφήγηση του κινεζικού κράτους.
Εδώ ακριβώς εμπλέκεται η Τουρκία. Η βόρεια Συρία βρίσκεται υπό την άμεση πολιτική, στρατιωτική και εκπαιδευτική επιρροή της Άγκυρας. Το τουρκικό εκπαιδευτικό σύστημα και η ιστορική αφήγηση της χώρας συνδέουν τις τουρκικές φυλές της Κεντρικής Ασίας και της δυτικής Κίνας με τον ευρύτερο «τουρκικό κόσμο», προβάλλοντας συχνά την κινεζική κυριαρχία ως ιστορική «αιχμαλωσία».
Το Πεκίνο φοβάται ότι αυτή η νέα γενιά Ουιγούρων στη Συρία διαμορφώνει την εθνική και πολιτική της ταυτότητα υπό την κηδεμονία του τουρκικού παντουρκικού αφηγήματος. Αυτή η πολιτισμική και ιδεολογική επιρροή εκτιμάται ότι μπορεί μελλοντικά να τροφοδοτήσει νέες αποσχιστικές τάσεις και τρομοκρατικές απειλές εντός των κινεζικών συνόρων.
Κοινό σημείο επαφής
Συνοψίζοντας, ενώ το Ισραήλ κοιτάζει βόρεια από το Γκολάν ανησυχώντας για τη στρατιωτική ισορροπία δυνάμεων και η Κίνα κοιτάζει δυτικά από το Σιντζιάνγκ ανησυχώντας για τις ιδεολογικές και εθνικές διασυνδέσεις, οι οπτικές γραμμές και των δύο κρατών διασταυρώνονται στην Τουρκία.
Το κοινό τους πρόβλημα δεν είναι μια συντονισμένη στρατηγική, αλλά η διαπίστωση ότι η Άγκυρα έχει αποκτήσει τη δυνατότητα να προβάλλει την ισχύ, την ιδεολογία και την επιρροή της πολύ πέρα από τα γεωγραφικά της σύνορα.