Σε αυξανόμενη πολιτική πίεση βρίσκεται ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, μετά την ισχυρή εκλογική επίδοση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στη Σαξονία-Άνχαλτ και ενόψει των νέων κρατιδιακών εκλογών της Κυριακής σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία.
Ενδεικτικό της κρισιμότητας που αποδίδεται στην πολιτική συγκυρία είναι ότι ο Μερτς ακύρωσε το προγραμματισμένο ταξίδι του στη Νέα Υόρκη την επόμενη εβδομάδα, όπου επρόκειτο να εκπροσωπήσει τη Γερμανία στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, προκειμένου να παραμείνει στο Βερολίνο.
Η πίεση στον καγκελάριο εντάθηκε μετά τις κρατιδιακές εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου η AfD αναδείχθηκε πρώτη δύναμη, ενώ οι Χριστιανοδημοκράτες (CDU) κατέγραψαν μεγάλη υποχώρηση.
Την Κυριακή, ο Μερτς αναμένεται να συγκαλέσει την ηγεσία του CDU στο Βερολίνο, την ίδια ημέρα που οι κάλπες ανοίγουν σε δύο ακόμη κρατίδια. Τα αποτελέσματα αναμένεται να τροφοδοτήσουν την εσωκομματική συζήτηση για τη στρατηγική του CDU και την αντιμετώπιση της ενίσχυσης της AfD.
Οικονομία και αγορά εργασίας πιέζουν την κυβέρνηση
Η πολιτική πίεση προς τον Μερτς δεν περιορίζεται στις εκλογικές επιδόσεις. Η κατάσταση της γερμανικής οικονομίας και οι καθυστερήσεις στην εφαρμογή οικονομικών και φορολογικών μεταρρυθμίσεων αποτελούν επίσης βασικά πεδία κριτικής προς την κυβέρνησή του.
Ο Μερτς είχε επενδύσει σημαντικό μέρος του πολιτικού του προφίλ στην οικονομία, παρουσιάζοντας την εμπειρία του στον επιχειρηματικό τομέα ως πλεονέκτημα για την επανεκκίνηση της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης.
Παρά την επιστροφή σε μέτριους ρυθμούς ανάπτυξης, τα στοιχεία από την αγορά εργασίας παραμένουν αδύναμα. Τον Αύγουστο οι άνεργοι στη Γερμανία ξεπέρασαν τα 3 εκατομμύρια, αυξημένοι κατά 36.000 σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους, ενώ η ζήτηση για εργατικό δυναμικό παραμένει υποτονική.
Το μεταναστευτικό και η ενίσχυση της AfD
Σημαντικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις διαδραματίζει το μεταναστευτικό, το οποίο βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης στη Γερμανία.
Σύμφωνα με ανάλυση του Ιδρύματος Κόνραντ Αντενάουερ για τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, το 91% των ψηφοφόρων της AfD στο κρατίδιο δήλωσε ότι ανησυχεί για το ενδεχόμενο νέας μεγάλης εισροής μεταναστών, ενώ το 85% εξέφρασε φόβους για τις αλλαγές που θεωρεί ότι προκαλεί η μετανάστευση στη γερμανική κοινωνία.
Η κυβέρνηση Μερτς έχει επιχειρήσει να αυστηροποιήσει την πολιτική της σε ζητήματα μετανάστευσης και ασφάλειας. Αυτή την εβδομάδα υιοθέτησε, μεταξύ άλλων, σχέδιο δέκα σημείων για την αντιμετώπιση της ισλαμιστικής τρομοκρατίας, το οποίο προβλέπει αυστηρότερη επιτήρηση προσώπων που οι αρχές θεωρούν δυνητικά επικίνδυνα, βαρύτερες ποινές για τη διάδοση τρομοκρατικής προπαγάνδας και αλλαγές στην ποινική νομοθεσία.
Στο επίκεντρο το «τείχος προστασίας» απέναντι στην AfD
Η ενίσχυση της AfD έχει αναζωπυρώσει παράλληλα τη συζήτηση στο εσωτερικό του CDU για το λεγόμενο «τείχος προστασίας» απέναντι στο κόμμα.
Μέχρι σήμερα, η ηγεσία του CDU απορρίπτει τη συνεργασία με την AfD, τόσο σε επίπεδο κυβερνητικών συνασπισμών όσο και ως συστηματική βάση για τη διαμόρφωση κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών.
Ωστόσο, καθώς η AfD αυξάνει την κοινοβουλευτική της παρουσία, στο CDU επανέρχεται η συζήτηση για το κατά πόσο θα μπορούσαν να εγκρίνονται μεμονωμένες προτάσεις όταν η πλειοψηφία προκύπτει και με ψήφους της AfD.
Ο Μερτς, πάντως, εξακολουθεί να απορρίπτει τη συνεργασία με το κόμμα. Την ίδια στιγμή, οκτώ επικεφαλής κρατιδιακών κυβερνήσεων του CDU εξέφρασαν αυτή την εβδομάδα δημοσίως τη στήριξή τους προς τον καγκελάριο, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η εσωκομματική συζήτηση γύρω από την ηγεσία του.
Μπορεί να απομακρυνθεί από την καγκελαρία;
Παρά τη συζήτηση που έχει ανοίξει στη Γερμανία για το πολιτικό μέλλον του Μερτς, η απομάκρυνση ενός εν ενεργεία καγκελαρίου προβλέπει συγκεκριμένες και απαιτητικές συνταγματικές διαδικασίες.
Η Bundestag μπορεί να αντικαταστήσει έναν καγκελάριο μέσω της λεγόμενης «εποικοδομητικής ψήφου δυσπιστίας». Για να συμβεί αυτό, η απόλυτη πλειοψηφία των βουλευτών πρέπει ταυτόχρονα να αποσύρει την εμπιστοσύνη της από τον εν ενεργεία καγκελάριο και να εκλέξει συγκεκριμένο διάδοχο.
Η διαδικασία έχει οδηγήσει σε επιτυχή αλλαγή καγκελαρίου μόνο μία φορά στην ιστορία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, το 1982.
Μια διαφορετική διαδρομή θα ήταν ο ίδιος ο Μερτς να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από την Bundestag. Εάν δεν εξασφάλιζε την απαιτούμενη πλειοψηφία, θα μπορούσε υπό τις προβλεπόμενες συνταγματικές προϋποθέσεις να ανοίξει η διαδικασία που ενδέχεται να οδηγήσει σε πρόωρες εκλογές.
Προς το παρόν, πάντως, δεν υπάρχει ένδειξη ότι κάποιο από αυτά τα σενάρια βρίσκεται άμεσα σε εξέλιξη. Η προσοχή στρέφεται στις κάλπες της Κυριακής και στις πολιτικές και εσωκομματικές επιπτώσεις που θα έχουν τα αποτελέσματά τους.