Η εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Νοτίου Αφρικής συχνά ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια οικονομικής διαφοροποίησης ή ως μια ευκαιριακή συμμαχία δύο «μεσαίων δυνάμεων» σε έναν πολυπολικό κόσμο.
Ωστόσο, η πραγματικότητα πίσω από την κοινή τους δράση στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εναντίον του Ισραήλ αποκαλύπτει μια πολύ πιο σύνθετη και μακροπρόθεσμη γεωπολιτική στρατηγική της Άγκυρας, η οποία εξελίσσεται σταθερά την τελευταία εικοσαετία στην αφρικανική ήπειρο.
Το τουρκικό μοντέλο διείσδυσης: Από την ήπια ισχύ στα drones και τους μισθοφόρους
Η τουρκική παρουσία στην Αφρική δεν αυξήθηκε ευκαιριακά, αλλά βάσει ενός προσεκτικά σχεδιασμένου πλάνου τριών σταδίων:
Διπλωματική εξάπλωση: Αύξηση των τουρκικών πρεσβειών από 12 το 2002 σε 44 σήμερα και αλματώδης άνοδος του εμπορίου, που προσέγγισε τα 41 δισεκατομμύρια δολάρια.
Θεσμική και κοινωνική οικοδόμηση (Soft Power): Ίδρυση στρατιωτικών και αστυνομικών ακαδημιών, κατασκευή υποδομών υγείας, καθώς και παροχή υποτροφιών μέσω του ιδρύματος Maarif και του οργανισμού TIKA. Η τακτική αυτή δημιουργεί μια νέα γενιά αφρικανικών ελίτ με φιλικές διαθέσεις προς την Άγκυρα, διασφαλίζοντας επιρροή που αντέχει στις κυβερνητικές αλλαγές.
Αμυντικές εξαγωγές και στρατιωτική εμπλοκή: Αφού εδραιωθεί η εμπιστοσύνη, ακολουθεί η πώληση αμυντικού υλικού. Τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) της Baykar εξοπλίζουν ήδη 18 αφρικανικούς στρατούς. Παράλληλα, η ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία SADAT, με ανοιχτά ισλαμιστικό προσανατολισμό, δραστηριοποιείται σε εννέα χώρες, μεταφέροντας μισθοφόρους σε ζώνες υψηλής ασταθείας (όπως το Σαχέλ, τη Λιβύη και το Σουδάν), σε περιοχές όπου έχουν σημειωθεί πρόσφατα στρατιωτικά πραξικοπήματα.
Η Σομαλία ως πεδίο δοκιμής και η ανοιχτή σύγκρουση με το Ισραήλ
Το πληρέστερο παράδειγμα αυτής της στρατηγικής είναι η Σομαλία, η οποία λειτουργεί ως «πρότυπο» για τις επιδιώξεις της Τουρκίας στην ήπειρο. Στη Μογκαντίσου, η Άγκυρα διατηρεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική της βάση στο εξωτερικό (TURKSOM), έχοντας εκπαιδεύσει χιλιάδες Σομαλούς στρατιώτες, ενώ παράλληλα αναπτύσσει βαρέα όπλα και προετοιμάζεται για υπεράκτιες γεωτρήσεις πετρελαίου.
Σε αυτό το σημείο, η αφρικανική στρατηγική της Τουρκίας διασταυρώνεται άμεσα με τον ανταγωνισμό της με το Ισραήλ. Η πρόσφατη αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Σομαλιλάνδης από το Τελ Αβίβ συνιστά ευθεία αμφισβήτηση της εδαφικής ακεραιότητας της Σομαλίας — και κατ' επέκταση των τουρκικών επενδύσεων στην περιοχή. Έτσι, η Κόκκινη Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής μετατρέπονται σε νέο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών.
Ο ρόλος της Νοτίου Αφρικής
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία της Άγκυρας με την Πρετόρια δεν εξαντλείται στο περιορισμένο διμερές εμπόριο (~2 δισεκατομμύρια δολάρια). Η Νότια Αφρική προσφέρει στην Τουρκία την απαραίτητη διπλωματική και νομική κάλυψη με το κύρος που διαθέτει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Αυτή η διπλωματική ασπίδα επιτρέπει στην Τουρκία να νομιμοποιεί την παρουσία της και να διατηρεί ελευθερία κινήσεων στο πεδίο, προστατεύοντας τη στρατιωτική, οικονομική και γεωπολιτική της εξάπλωση σε ολόκληρη την αφρικανική Ήπειρο.