Σε μια κίνηση με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν την Παρασκευή στη Μέκκα τριμερή αμυντική συμφωνία, η οποία εισάγει μηχανισμό αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής, αντίστοιχο με το «άρθρο 5» του ΝΑΤΟ.
Τη συμφωνία υπέγραψαν ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ.
Σύμφωνα με το πακιστανικό υπουργείο Εξωτερικών, η «Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκα» προβλέπει ότι οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εναντίον ενός εκ των τριών συμβαλλόμενων κρατών θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων, ενεργοποιώντας υποχρέωση κοινής άμυνας.
Τούρκος αξιωματούχος, μιλώντας στο Reuters, διευκρίνισε ότι η συμφωνία έχει αποκλειστικά αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται κατά συγκεκριμένης χώρας ή συμμαχίας. Παράλληλα, επισήμανε ότι παραμένει ανοικτή στη συμμετοχή και άλλων κρατών της περιοχής, χωρίς να αναιρεί ή να αντικαθιστά υφιστάμενες διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες ασφαλείας.
Η υπογραφή του συμφώνου πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στη Μέση Ανατολή, με τις χώρες του Κόλπου να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες απειλές μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης με το Ιράν. Παράλληλα, η αστάθεια έχει επηρεάσει και τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως.
Η νέα συνεργασία ενισχύει τη στρατηγική σύμπλευση τριών ισχυρών σουνιτικών κρατών που διατηρούν στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, παραμένει ασαφές πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη οι δεσμεύσεις της συμφωνίας και ποιος θα είναι ο αντίκτυπός της στις περιφερειακές ισορροπίες.
Η συμφωνία αποτελεί το αποτέλεσμα σχεδόν ενός έτους διαπραγματεύσεων και βασίζεται στις ήδη στενές στρατιωτικές σχέσεις των τριών χωρών. Το Πακιστάν παρέχει επί δεκαετίες εκπαίδευση και τεχνική υποστήριξη στις ένοπλες δυνάμεις της Σαουδικής Αραβίας, ενώ Άγκυρα και Ισλαμαμπάντ συνεργάζονται στενά στην αμυντική βιομηχανία, με κοινά εξοπλιστικά προγράμματα και συμπαραγωγές.
Παράλληλα, το Ριάντ έχει ενισχύσει σημαντικά τη συνεργασία του με την Τουρκία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη μεγάλη συμφωνία για την προμήθεια τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Το Πακιστάν έχει επίσης ενισχύσει τη στρατιωτική του παρουσία στη Σαουδική Αραβία, αναπτύσσοντας χιλιάδες στρατιώτες, μαχητικά αεροσκάφη, drones και συστήματα αεράμυνας, ενώ παράλληλα επιδιώκει τη διεύρυνση των αμυντικών συνεργασιών του με τα κράτη του Περσικού Κόλπου.
Σύμφωνα με το Reuters, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν συμμερίζονται την ανησυχία για την ολοένα πιο επιθετική στρατιωτική στάση τόσο του Ισραήλ όσο και του σιιτικού καθεστώτος του Ιράν, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες δυσκολεύονται να περιορίσουν την περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Ισχυρό μήνυμα γεωπολιτικής σύγκλισης
Η τριμερής σύνοδος στη Μέκκα εκπέμπει έντονο πολιτικό και στρατηγικό μήνυμα, καθώς συγκεντρώνει τρεις από τις ισχυρότερες χώρες του μουσουλμανικού κόσμου σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας στη Μέση Ανατολή. Όπως επισήμανε ο πρόεδρος του Gulf Research Center, Αμπντουλαζίζ Σάγκερ, η πρωτοβουλία καταδεικνύει τη βούληση των τριών κρατών να ενισχύσουν τον συντονισμό τους σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, εφόσον η συνεργασία αποκτήσει μόνιμα θεσμικά χαρακτηριστικά και συνοδευτεί από συγκεκριμένες κοινές δράσεις, μπορεί να αναβαθμίσει τον διπλωματικό και στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός νέου περιφερειακού πλαισίου ασφαλείας.
Οι τρεις χώρες διαθέτουν ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος: η Τουρκία διατηρεί τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, η Σαουδική Αραβία αποτελεί τη μεγαλύτερη δύναμη του Κόλπου, φιλοξενεί τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ και συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους εξαγωγείς πετρελαίου παγκοσμίως, ενώ το Πακιστάν είναι η μοναδική μουσουλμανική χώρα που διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο.
Πριν από την υπογραφή της συμφωνίας, ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ, συνοδευόμενος από τον αρχηγό του στρατού Ασίμ Μουνίρ, πραγματοποίησε το προσκύνημα της Ούμρα στη Μέκκα. Στη συνέχεια συναντήθηκε, μαζί με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Η συγκυρία της συμφωνίας θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η Σαουδική Αραβία έχει βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο επιθέσεων από το Ιράν και συμμάχους του, όπως οι Χούθι στην Υεμένη και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Παράλληλα, η κλιμάκωση της κρίσης έχει επηρεάσει συνολικά την ασφάλεια των κρατών του Κόλπου, ενώ έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, απ' όπου πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας
Η τριμερής συμφωνία αποτελεί το αποτέλεσμα σχεδόν ενός έτους διαπραγματεύσεων και εντάσσεται στη στρατηγική της Άγκυρας για τη δημιουργία ενός ευρύτερου περιφερειακού πλαισίου ασφάλειας, όπως είχε προαναγγείλει ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν.
Η διεύρυνση της συνεργασίας πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει λάβει ευρύτερες διαστάσεις, με στρατιωτικές επιχειρήσεις και επιθέσεις να επηρεάζουν πολλές χώρες της περιοχής.
Παρότι η Τουρκία και το Πακιστάν δεν έχουν δεχθεί εκτεταμένες άμεσες επιθέσεις, επιδιώκουν την αποκλιμάκωση της έντασης, καθώς η παρατεταμένη αστάθεια απειλεί τόσο την περιφερειακή ασφάλεια όσο και τις οικονομικές τους προοπτικές. Για τη Σαουδική Αραβία, οι επιπτώσεις είναι ακόμη πιο άμεσες, καθώς επηρεάζονται οι ενεργειακές εξαγωγές, τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα του βασιλείου και η αποτελεσματικότητα του υφιστάμενου πλαισίου ασφαλείας.
Ο αναλυτής Μανσούρ Αχμεντ εκτιμά ότι οι τρεις χώρες διαθέτουν συμπληρωματικά πλεονεκτήματα: η Τουρκία και το Πακιστάν έχουν ανεπτυγμένες αμυντικές βιομηχανίες, ενώ η Σαουδική Αραβία μπορεί να στηρίξει τη συνεργασία με σημαντικούς οικονομικούς και τεχνολογικούς πόρους. Ωστόσο, θεωρεί απίθανη οποιαδήποτε πυρηνική διάσταση της νέας συμφωνίας, καθώς η πυρηνική στρατηγική του Πακιστάν εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην αποτροπή έναντι της Ινδίας.
Οι στρατιωτικοί δεσμοί των τριών χωρών είναι ήδη ιδιαίτερα ισχυροί. Το Πακιστάν εκπαιδεύει επί δεκαετίες τις σαουδαραβικές ένοπλες δυνάμεις, ενώ Άγκυρα και Ισλαμαμπάντ συνεργάζονται σε εξοπλιστικά προγράμματα, ναυπηγικές συμπαραγωγές και την ανταλλαγή στρατιωτικού υλικού. Το 2023, η Σαουδική Αραβία προχώρησε στην αγορά τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών, στην τότε μεγαλύτερη εξαγωγική συμφωνία της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, το Πακιστάν έχει αναπτύξει στη Σαουδική Αραβία περίπου 8.000 στρατιώτες, μαχητικά αεροσκάφη, μη επανδρωμένα συστήματα και μέσα αεράμυνας, ενώ εξετάζει την επέκταση αντίστοιχων συνεργασιών και με άλλα κράτη του Κόλπου, όπως το Κουβέιτ.