Στις 22-24 Ιουλίου 1974 σημειώθηκε η ηρωική δράση της «πληγωμένης», από τις απώλειες από τα φίλια πυρά κατά την προσγείωση των αεροσκαφών «Νοράτλας» της αποστολής «Νίκη», Α’ Μοίρας Καταδρομών (Α’ΜΚ) στη φλεγόμενη Λευκωσία, στη διάρκεια της πρώτης φάσεως της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο («Αττίλας Ι»), μία δράση που συνεχίστηκε και στη δεύτερη φάση της, τον «Αττίλα ΙΙ», τον Αύγουστο του 1974.
Θυμίζουμε ότι η πολεμική δράση της Α’Μοίρας Καταδρομών, που έδρευε στο ιστορικό αεροδρόμιο του Μάλεμε στο νομό Χανίων, είχε ξεκινήσει το βράδυ της 21ης Ιουλίου 1974, όταν το προσωπικό της και ο ελαφρύς εξοπλισμός που είχε στη διάθεσή του, επιβιβάστηκαν στα μεταφορικά αεροσκάφη «Νοράτλας» της 354 Μοίρας Τακτικών Μεταφορών (354 ΜΤΜ), στο πλαίσιο της αποστολής «Νίκη».
Τότε, με πλήρη σιγή ασυρμάτου και χωρίς φώτα ναυτιλίας από πλευράς των 15 μεταφορικών αεροσκαφών «Νοράτλας», πετώντας σε ύψος 600 πόδια πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας για να μη γίνουν αντιληπτά από τα τουρκικά ραντάρ, το βράδυ της 21/22 Ιουλίου 1974, οι 319 άνδρες της Α’ΜΚ και οι 50 περίπου συνάδελφοί τους της Γ’ Μοίρας Αμφιβίων Καταδρομών (Γ’ΜΑΚ), με επικεφαλής τον τότε Υπολοχαγό Νίκο Παππά, που τότε έδρευε στον Ασπρόπυργο Αττικής και είχαν έλθει με τα «Νοράτλας» από την Ελευσίνα, απογειώθηκαν από την Αεροπορική Βάση της Σούδας με προορισμό το αεροδρόμιο της βαλλόμενης από τους Τούρκους εισβολής Λευκωσίας.
Το σχετικό σήμα με το οποίο θα ενημερωνόταν το ΓΕΕΦ για την επικείμενη – τότε – άφιξη της αποστολής «Νίκη» στάλθηκε στις 01:00 της 22 Ιουλίου 1974 από το Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων των Αθηνών, αλλά δυστυχώς δεν έφτασε εγκαίρως στις Μονάδες του Αντιαεροπορικού Πυροβολικού, που ήταν υπεύθυνες για την Α/Α του αεροδρομίου Λευκωσίας. Αποτέλεσμα γνωστό. Η κατάρριψη από φίλια πυρά ενός «Νοράτλας», με αποτέλεσμα τον θάνατο των 4 μελών του πληρώματός του, μελών της Πολεμικής Αεροπορίας και 27 (εκ των 28 συνολικώς) Καταδρομέων, που επέβαιναν σε αυτό, καθώς μόνο ένας διασώθηκε.
Ένα δεύτερο «Νοράτλας» χτυπήθηκε και αυτό από τα φίλια Α/Α πυρά, κατάφερε όμως το πλήρωμά του να πραγματοποιήσει αναγκαστική προσγείωση εντός του αεροδρομίου Λευκωσίας, με αποτέλεσμα 2 νεκρούς και 11 τραυματίες, όλοι τους Καταδρομείς. Άλλα δύο αεροσκάφη (τρία συνολικώς), μετά την άφιξή τους, δεν απογειώθηκε από τη Λευκωσία για να επιστρέψουν στη Σούδα, λόγω σοβαρών βλαβών που είχαν υποστεί, ευτυχώς όμως χωρίς καμία απώλεια (νεκροί – τραυματίες) από τους Καταδρομείς που μετέφερε.
Οι εναπομείναντες Καταδρομείς της Α΄ ΜΚ, ανασυντάσσονται αμέσως και παρά την άσχημη ψυχολογική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν από την ανακοίνωση της απώλειας τόσο αγαπητών συναδέλφων τους, έσπευσαν εκεί όπου διατάχθηκαν για να υπερασπιστούν από την επόμενη μέρα 23 Ιουλίου 1974 το Διεθνές Αεροδρόμιο Λευκωσίας, αποτρέποντας τελικώς την κατάληψή του από τους Τούρκους εισβολείς.
Ας δούμε λοιπόν πώς έχει περιγράψει τις συγκλονιστικές αυτές στιγμές, ο ηρωικός – αείμνηστος σήμερα – Διοικητής της Α’ΜΚ, τότε Ταγματάρχης (Πεζικού) Ταξίαρχος ε.α. Γεώργιος Παπαμελετίου, σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις του στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου (ΡΙΚ), που τη μεταφέρουμε στη συνέχεια.
Ο Διοικητής της Μοίρας Ταγματάρχης Γ. Παπαμελετίου στην προαναφερθείσα συνέντευξή του στο ΡΙΚ είχε δηλώσει ότι η Μονάδα του δεν ήταν ειδικά εκπαιδευμένη ούτε είχε αποστολή να σπεύσει να ενισχύσει την άμυνα της Κύπρου, αλλά αποστολή της ήταν η άμυνα των νησιών του Αιγαίου.
«Αργά στις 21 Ιουλίου επικοινώνησε ο Διοικητής Καταδρομών μαζί μου και μου είπε ότι θα φύγουμε, αλλά όχι για εκεί που προοριζόμασταν. Μου έλεγε μισόλογα. Δεν μου έστειλαν ειδικό σήμα κρυπτογραφημένο ή μη, αλλά με την τηλεφωνική αυτή επικοινωνία ο Διοικητής Καταδρομών προσπαθούσε να μου δώσει να καταλάβω ότι δεν πάω στα νησιά αλλά στη Κύπρο. Με τα ίδια μισόλογα μου είπε πως δεν χρειάζεται να πάρω πολλά πυρομαχικά και ούτε τα μεγάλα όπλα, όλμους κλπ. Μου έδωσε να καταλάβω ότι δεν χρειαζόταν να φορτώσω πολλά πράγματα. Θέλησε να μου πει ότι στις 22 Ιουλίου στις 10 το πρωί θα υπογραφεί εκεχειρία. Για αυτό μου είπε αύριο μέχρι τις 10… μετά μακάριοι οι κατέχοντες».
Σε άλλο σημείο σημειώνει ότι αρχικώς ενημερώθηκαν οι αξιωματικοί για την αποστολή και στη συνέχεια οι Καταδρομείς της Μοίρας, μεταξύ των οποίων υπήρξε ανησυχία αλλά και ενθουσιασμός. «Δεν βρέθηκε ούτε ένας που να κάνει πίσω» είχε δηλώσει ο Θανάσης Ζαφειρίου ο οποίος απεβίωσε το 2016 και ήταν ο μοναδικός επιζών καταδρομέας που επέβαινε στο Noratlas «Νίκη 4» που καταρρίφθηκε από φίλια πυρά στο αεροδρόμιο Λευκωσίας.
Ο Γιώργος Παπαμελετίου, όταν οι Καταδρομείς επιβιβάστηκαν στα λεωφορεία για να μεταφερθούν στο αεροδρόμιο της Σούδας τους ενημέρωσε για την αποστολή και τους είπε τι θα πρέπει να έχουν υπόψη τους για τις πρώτες κρίσιμες ώρες της μάχης στην Κύπρο. Κανένας δεν ήταν σίγουρος για το τι θα αντιμετώπιζαν αφού δεν υπήρχε καμία απολύτως πληροφορία για τις συνθήκες που επικρατούσαν στη Κύπρο.
Ο τότε Υπολοχαγός Σταύρος Μπένος, είχε δηλώσει πως «δεν υπήρχε κανένας Καταδρομέας που να έχει τον παραμικρό ενδοιασμό, ότι πάμε να πολεμήσουμε σε ελληνικό έδαφος. Το ό,τι τραγουδάγαμε με δύναμη και θέρμη μέσα στο λεωφορείο που μας πήγαινε στο αεροδρόμιο και ξεσηκώναμε τις γειτονιές, σημαίνει πως αυτό που πηγαίναμε να κάνουμε το πιστεύαμε».
Όταν ο Ταγματάρχης Παπαμελετίου και οι καταδρομείς του συνήλθαν από το πρώτο σοκ και σταθεροποίησαν την κατάσταση, έλαβαν την εντολή να μεταβούν και να υπερασπιστούν το διεθνές αεροδρόμιο Λευκωσίας για να μην πέσει στα χέρια των Τούρκων οι οποίοι είχαν πλησιάσει στα 100 μέτρα.
Ο Διοικητής της Μοίρας στην προαναφερθείσα συνέντευξή του περιέγραψε τα γεγονότα αυτά: «Επιβιβάστηκα στο Land Rover, που μου είχαν διαθέσει, στο οποίο είχα τοποθετήσει τη μεγάλη κεραία του ασυρμάτου, με οδηγό έναν Κύπριο Αστυνομικό- το μικρό του όνομα ήταν Γιαννάκης- τον οδηγό, και τον ασυρματιστή μου. Όπως πληροφορήθηκα αργότερα. Σε απόσταση περίπου 200 μέτρων από την πύλη του αεροδρομίου, δέχομαι μία ριπή από αριστερά, από το μέρος που ήταν τα οικήματα της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ.
Αμέσως, διέταξα τον Κύπριο οδηγό να σταματήσει, λέγοντας ‘βαλλόμεθα πηδάτε έξω’. Πήδησα πρώτος και ακολούθησαν και οι άλλοι. Είμαι πλέον βέβαιος πως οι σφαίρες που ρίχτηκαν εναντίον μου, ήταν σφαίρες των 9 μιλιμέτρ από μικρό αυτόματο όπλο, και εκτιμώ πως αυτές τις έριξαν οι δυνάμεις του ΟΗΕ, που ήταν αριστερά μου, ενώ οι Τούρκοι, όπως διαπίστωσα, ήταν δεξιά μου, και αυτό για να μας προκαλέσουν σύγχυση, μόλις είδαν το Land Rover με την κεραία του ασυρμάτου που προεξείχε, διότι κατάλαβαν ότι στο όχημα αυτό ήταν ο επικεφαλής των δυνάμεων που είδαν και μπήκαν μέσα στο αεροδρόμιο.
Εκτιμώ ότι, η επέμβαση των δυνάμεων του ΟΗΕ αυτή την ώρα έγινε για να μην προλάβουμε να αναπτύξουμε τον οπλισμό μας (πολυβόλα, οπλοπολυβόλα. αντιαρματικά κ.λ.π.), διότι μόλις λίγο πριν είχαν φθάσει οι Λόχοι στο αεροδρόμιο, υποβοηθώντας με αυτόν τον τρόπο, τις δυνάμεις των Τούρκων να καταλάβουν το αεροδρόμιο. Κάτι, ενδεχομένως που είχαν από κοινού συμφωνήσει, δεδομένου ότι με την ανοχή τους προωθήθηκαν οι Τούρκοι στο αεροδρόμιο. Μετά την ριπή αυτή άρχισε η ανταλλαγή πυρών των τουρκικών δυνάμεων, με τις δυνάμεις που ήταν μέσα στο αεροδρόμιο».
Και συνεχίζει στη συνέντευξή του ο αείμνηστος Παπαμελετίου: «Η ώρα πρέπει να ήταν περίπου 11:00. όταν άρχισε η ανταλλαγή των πυρών, από τα οποία τραυματίσθηκε ο Κύπριος οδηγός μου Γιαννάκης στη μέση, κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης, από σφαίρα που εξοστρακίσθηκε, αλλά δεν ήταν σοβαρή η κατάσταση του, όπως και ο αγγελιοφόρος μου ο Σπύρος που είχε δεχθεί σφαίρα στον ώμο, και αυτός ελαφρά, και εμένα με είχαν χτυπήσει κάτι σκάγια, που διαπίστωσα την άλλη ημέρα.
Αιφνιδιάστηκα από την εξέλιξη αυτή, διότι δεν γνώριζα ότι οι Τούρκοι είχαν φθάσει τόσο κοντά στο αεροδρόμιο, και ομολογώ ότι ανησύχησα για την τύχη των ανδρών που είχαν προηγηθεί.
Μετά από τα γεγονότα αυτά, που κράτησαν μιάμιση ώρα περίπου ενεργοποιήθηκαν οι δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών, βγήκαν από τα φυλάκια τους, ύψωσαν λευκές σημαίες και διέταξαν ‘Παύσατε πυρ’. Από την ταράτσα που βρισκόταν ο Υπολοχαγός Μπένος, όπως πληροφορήθηκα εκ των υστέρων, ήταν και ένας καταδρομέας από την Πάτρα πολύ καλός σκοπευτής. Αυτός ο καταδρομέας είδε μια ομάδα Τούρκων και με μία βολή ΠΑΟ σκότωσε 12, όταν τους είδε να τρέχουν για να απομακρυνθούν από την περιοχή.
Όπως αποδείχθηκε μετά και από σχετικά σήματα που υπεκλάπησαν από την ΚΥΠ, ήταν μία τούρκικη διλοχία 150 στρατιωτών, που είχε ως αποστολή να καταλάβει το αεροδρόμιο, πριν αυτό παραδοθεί στις δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών. Η διλοχία αυτή είχε και 4 άρματα μάχης τα οποία ήταν προσανατολισμένα προς την ΕΛΔΥΚ, προφανώς για να καλύπτει τα νώτα της.
Υπήρχε επίσης και ένα άλλο άρμα πάνω στο ύψωμα με αδιευκρίνιστη σημαία, το οποίο εκτιμάται ότι κι αυτό ήταν τούρκικο.
Από το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ δεν έπεσε ούτε μια τουφεκιά όσο διάστημα διήρκησε η ανταλλαγή των πυρών μας με τους Τούρκους, ούτε στον αέρα, έστω για αντιπερισπασμό. Όπως πληροφορήθηκα πολύ αργότερα, έγινε αυτό για να μην κατηγορηθεί η ΕΛΔΥΚ, ότι παραβίασε την εκεχειρία. Ησθάνοντο, οι αρμόδιοι του ΓΕΕΦ, τόσο ένοχοι που έκαναν πιστά ότι τους έλεγαν οι ΟΗΕδες πράγμα που εκείνοι το είχαν αντιληφθεί. Σημειώνω επίσης το γεγονός, ότι μετά την κατάπαυση του πυρός, ο Ταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος που ήταν υπεύθυνος για την άμυνα του αεροδρομίου, δεν ήρθε να με συναντήσει».
Ο Διεθνής Αερολιμένας Λευκωσίας στη συνέχεια παραδόθηκε στον ΟΗΕ, ο οποίος διατηρεί τον έλεγχό του μέχρι σήμερα.