Ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, αναδεικνύεται σε κεντρική μορφή της ιρανικής πολιτικής σκηνής μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και εν μέσω της πολεμικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Βετεράνος πολιτικός και μέλος μίας από τις πλέον επιδραστικές κληρικές οικογένειες της χώρας, ο Λαριτζανί έχει διαχειριστεί καίρια ζητήματα της ιρανικής στρατηγικής: από τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις έως τις σχέσεις με περιφερειακούς συμμάχους και την αντιμετώπιση των εσωτερικών αναταραχών.
Διορισμένος τον Αύγουστο στη θέση του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, θεωρείται πιστός στον Χαμενεΐ, ενώ παράλληλα φέρεται να διατηρεί διαύλους επικοινωνίας με διαφορετικές τάσεις εντός του καθεστώτος — στοιχείο που τον καθιστά πιθανό ρυθμιστή της επόμενης ημέρας.
Διπλωματικός ρόλος και διεθνείς επαφές
Η θέση του ως έμπιστου συμβούλου επιβεβαιώθηκε πρόσφατα, όταν μετέβη στο Ομάν για να διαμεσολαβήσει στις έμμεσες πυρηνικές συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσιγκτον ενίσχυε τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή.
Παράλληλα, πραγματοποίησε επανειλημμένες επισκέψεις στη Μόσχα, συναντώντας τον Βλαντιμίρ Πούτιν, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης της συνεργασίας με τη Ρωσία. Ο Λαριτζανί είχε επίσης ρόλο-κλειδί στις επαφές με την Κίνα που οδήγησαν στη 25ετή συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας το 2021.
Ρεαλιστής στο πυρηνικό, σκληρός στην εσωτερική ασφάλεια
Στο ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος, οι δημόσιες τοποθετήσεις του είχαν κατά καιρούς ρεαλιστικό τόνο. Σε συνέντευξή του είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεννόησης, εφόσον οι ανησυχίες της Ουάσιγκτον περιορίζονται στην αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου.
Ωστόσο, μετά τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου, βρέθηκε στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον, η οποία του επέβαλε κυρώσεις, κατηγορώντας τον ότι διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην αιματηρή καταστολή. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ υποστήριξε ότι ο Λαριτζανί κάλεσε πρώιμα σε χρήση βίας, ενεργώντας κατ’ εντολή του Χαμενεΐ.
Ο ίδιος δήλωσε ότι κατανοεί τα κοινωνικά αιτήματα που πηγάζουν από την οικονομική πίεση, αλλά κατήγγειλε ένοπλες ενέργειες που, όπως ισχυρίστηκε, υποκινήθηκαν από το Ισραήλ. Σε δηλώσεις του έκανε λόγο για «τρομοκρατικές ομάδες» και προειδοποίησε αποσχιστικές κινήσεις ότι θα αντιμετωπιστούν αυστηρά.
Πολιτική διαδρομή και φιλοδοξίες
Πρώην μέλος του Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ο Λαριτζανί ηγήθηκε των πυρηνικών διαπραγματεύσεων την περίοδο 2005–2007, υπερασπιζόμενος το δικαίωμα του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου. Αργότερα διετέλεσε πρόεδρος του κοινοβουλίου (2008–2020), περίοδο κατά την οποία επιτεύχθηκε η πυρηνική συμφωνία του 2015 με έξι μεγάλες δυνάμεις — συμφωνία από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2018 επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ.
Έχει επιχειρήσει να διεκδικήσει την προεδρία, χωρίς επιτυχία, καθώς το Συμβούλιο των Φυλάκων τον απέκλεισε από τις εκλογικές αναμετρήσεις του 2021 και του 2024, επικαλούμενο, μεταξύ άλλων, ζητήματα που αφορούν τον τρόπο ζωής και οικογενειακούς δεσμούς στο εξωτερικό.
Γεννημένος το 1958 στη Νατζάφ του Ιράκ, με διδακτορικό στη φιλοσοφία και οικογενειακή παράδοση σε ανώτατες κρατικές θέσεις, ο Λαριτζανί παραμένει μια προσωπικότητα με βαθιές ρίζες στο σύστημα εξουσίας.
Παράγοντας σταθερότητας ή νέος πόλος ισχύος;
Με το Ιράν να δοκιμάζεται από στρατιωτική πίεση και εσωτερικές εντάσεις, ο Λαριτζανί εμφανίζεται ως ένας από τους ισχυρότερους θεσμικούς παίκτες της μετα-Χαμενεΐ εποχής. Η εμπειρία του στη διπλωματία και η ταυτόχρονη σκληρή στάση του στην ασφάλεια τον καθιστούν πρόσωπο-κλειδί τόσο για τη διαχείριση της κρίσης όσο και για τις ισορροπίες στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Το κατά πόσο θα λειτουργήσει ως γέφυρα συνεννόησης ή ως εκφραστής μιας πιο αδιάλλακτης γραμμής θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την κατεύθυνση που θα λάβει η Τεχεράνη στην πιο ασταθή περίοδο της σύγχρονης ιστορίας της.