Με τη συμπλήρωση 75 χρόνων διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Κίνας και Πακιστάν, ο Οικονομικός Διάδρομος Κίνας-Πακιστάν (CPEC) περνά στη δεύτερη φάση του εντός του 2026.
Το φιλόδοξο σχέδιο, με προγραμματισμένες επενδύσεις ύψους 65 δισεκατομμυρίων δολαρίων (εκ των οποίων τα 26 δις έχουν ήδη υλοποιηθεί), υπόσχεται να μεταμορφώσει το Πακιστάν σε περιφερειακό κέντρο τεχνολογίας και βιομηχανίας.
Η νέα φάση («CPEC 2.0») περιλαμβάνει την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη δημιουργία 44 Ειδικών Οικονομικών Ζωνών, τον εκσυγχρονισμό του σιδηροδρομικού δικτύου και ένα ταμείο Τεχνητής Νοημοσύνης ύψους 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων. Πίσω όμως από τους πανηγυρικούς κυβερνητικούς τόνους, ανεξάρτητοι αναλυτές εντοπίζουν σοβαρές δομικές αδυναμίες και γεωπολιτικούς κινδύνους.
Η «βόμβα» του χρέους και τα ενεργειακά βάρη
Το μεγαλύτερο αγκάθι της συμφωνίας είναι η βιωσιμότητα του εξωτερικού χρέους του Πακιστάν, το οποίο έχει εκτοξευθεί. Έργα-σταθμοί, όπως οι μονάδες παραγωγής ενέργειας από άνθρακα (ισχύος 9.504 MW), επιβάλλουν υπέρογκα τιμολόγια που γονατίζουν τους Πακιστανούς καταναλωτές και τα δημόσια οικονομικά, με το ΔΝΤ να εκφράζει συνεχείς αμφιβολίες για τη βιωσιμότητά τους.
Ανάλογες ανησυχίες εγείρει και η επικείμενη αναβάθμιση της κεντρικής σιδηροδρομικής γραμμής (Main Line-1), κόστους 7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καθώς οι κρατικές επιδοτήσεις στα εισιτήρια απειλούν να μετατρέψουν το έργο σε μια ακόμη οικονομική μαύρη τρύπα που αδυνατεί να αποπληρώσει τα δάνεια της.
Ασύμμετρη εξάρτηση και απώλεια διπλωματικής αυτονομίας
Η οικονομική διείσδυση του Πεκίνου δημιουργεί μια σχέση βαθιάς ασυμμετρίας. Κινεζικές εταιρείες ελέγχουν τη διαχείριση, τις προμήθειες και τη συντήρηση κρίσιμων υποδομών, όπως λιμάνια και ενεργειακά δίκτυα.
Αυτή η δομική εξάρτηση περιορίζει την αυτονομία της εξωτερικής πολιτικής του Ισλαμαμπάντ. Παρά τις προσπάθειες της πακιστανικής ηγεσίας υπό τον Ασίμ Μουνίρ να διατηρήσει έναν ανεξάρτητο μεσολαβητικό ρόλο στη διεθνή σκηνή, η οικονομική εξάρτηση από την Κίνα δυσχεραίνει την τήρηση ισορροπιών όταν τα συμφέροντα του Πεκίνου συγκρούονται με εκείνα της Ουάσιγκτον.
Γεωπολιτικές εντάσεις με την Ινδία και τοπικές αντιδράσεις
Ο διάδρομος CPEC αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες δυνάμεων στη Νότια Ασία. Η Ινδία εκφράζει έντονες ανησυχίες, θεωρώντας ότι η ανάπτυξη του λιμανιού Γκουαντάρ εδραιώνει τη στρατιωτική και στρατηγική παρουσία της Κίνας στην περίμετρό της.
Την ίδια στιγμή, η επέκταση των έργων σε ταραγμένες περιοχές όπως το Μπαλοχιστάν πυροδοτεί τοπικές εξεγέρσεις. Οι γηγενείς πληθυσμοί καταγγέλλουν ότι οι υποδομές εξυπηρετούν ξένα συμφέροντα, προκαλώντας περιβαλλοντική υποβάθμιση και αρπαγή των τοπικών πόρων, χωρίς να προσφέρουν μόνιμη εγχώρια απασχόληση.
Το «τέχνασμα» της πράσινης μετάβασης και η κινεζική υπερπαραγωγή
Αν και το CPEC 2.0 δίνει έμφαση στην πράσινη ενέργεια, η στροφή αυτή κρύβει κινδύνους. Η παραγωγή και η μαζική εισαγωγή ηλιακών πάνελ δημιουργούν τεράστιο όγκο τοξικών βιομηχανικών αποβλήτων, για τη διαχείριση των οποίων το Πακιστάν δεν διαθέτει τις απαραίτητες υποδομές ανακύκλωσης.
Στην πραγματικότητα, η κινεζική επένδυση στα φωτοβολταϊκά αποτελεί μια στρατηγική κίνηση του Πεκίνου να διοχετεύσει την εγχώρια βιομηχανική του υπερπαραγωγή σε αναπτυσσόμενες χώρες, διατηρώντας το ίδιο τον απόλυτο έλεγχο της τεχνολογίας και των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Το μέλλον των Ειδικών Οικονομικών Ζωνών
Η επέκταση των Ειδικών Οικονομικών Ζωνών από 7 σε 44 κρίνεται ιδιαίτερα ρισκαδόρικη. Ιστορικά, οι ζώνες αυτές στο Πακιστάν υπολειτουργούν και δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα φορολογικά έσοδα. Χωρίς διαφανή λογιστική διαχείριση, ουσιαστική μεταφορά τεχνολογίας στην εγχώρια αγορά και αυστηρές περιβαλλοντικές δικλείδες ασφαλείας, το CPEC 2.0 κινδυνεύει να παραμείνει ένας μηχανισμός παραγωγής χρέους παρά ένα εργαλείο αυτόνομης εθνικής ανάπτυξης.