Η απόφαση της Ισλαμικής Δημοκρατίας να εξαπολύσει νέο γύρο επιθέσεων εναντίον κρατών του Περσικού Κόλπου τα ξημερώματα της Κυριακής, αγνοώντας το πρόσφατο μνημόνιο κατανόησης με την Ουάσιγκτον, αποτελεί μια καλά υπολογισμένη κίνηση.
Σύμφωνα με αναλυτές, η Τεχεράνη επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να καθησυχάσει τους σκληροπυρηνικούς στο εσωτερικό της για τη συνέχεια του «άξονα της αντίστασης», εκφράζοντας παράλληλα την έντονη αντίδρασή της στην ιστορική συμφωνία Ισραήλ-Λιβάνου.
Τα ιρανικά πλήγματα με πυραύλους και drones έπληξαν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις σε Κουβέιτ και Μπαχρέιν, λίγες ώρες μετά το νέο, εξαιρετικά σκληρό τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος προειδοποίησε ότι αν το Ιράν δεν σεβαστεί τα συμφωνηθέντα, οι ΗΠΑ θα ολοκληρώσουν το έργο στρατιωτικά και η Ισλαμική Δημοκρατία θα πάψει να υπάρχει.
Από την πλευρά του, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης προχώρησε σε εμπρηστικές δηλώσεις, απειλώντας ότι θα μετατρέψει τις αμερικανικές βάσεις της περιοχής σε επίγεια κόλαση τις επόμενες ημέρες. Παρότι το Ιράν ισχυρίστηκε ότι στόχευσε αποκλειστικά στρατιωτικές υποδομές, οι επιθέσεις προκάλεσαν σοβαρές ζημιές και σε κτήριο κατοικιών στο Μπαχρέιν.
Η Χεζμπολάχ και το σύνδρομο του στριμωγμένου θηρίου
Η κρίση είχε ξεκινήσει από το Σάββατο, όταν αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν ιρανικούς στόχους ως απάντηση σε επίθεση ιρανικού drone κατά δεξαμενόπλοιου υπό σημαία Παναμά στα Στενά του Ορμούζ. Η επαναλειτουργία της συγκεκριμένης θαλάσσιας διόδου ήταν ο βασικός όρος για να αποδεσμευτούν παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και να χαλαρώσουν οι κυρώσεις κατά της Τεχεράνης, προσφέροντας οικονομική ανάσα στο καθεστώς.
Ωστόσο, η συμφωνία της Παρασκευής μεταξύ Ιερουσαλήμ και Βηρυτού, η οποία προβλέπει τον σταδιακό αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και την αποχώρηση του ισραηλινού στρατού, στρίμωξε το Ιράν στα σχοινιά.
Η Χεζμπολάχ αποτελεί το ισχυρότερο προπύργιο της ιρανικής επιρροής στην περιοχή, έχοντας μάλιστα σύρει τον Λίβανο σε νέο κύκλο αίματος τον περασμένο Μάρτιο ως αντίδραση στη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Όταν το καθεστώς αισθάνεται ότι απειλείται η κυριαρχία του στον Λίβανο, αντιδρά σαν στριμωγμένο θηρίο, επιλέγοντας την επίθεση για να δείξει ότι παραμένει ο κυρίαρχος του παιχνιδιού και ότι δεν συνθηκολόγησε με τη Δύση.
Η οπτική του Κόλπου: Μια εύθραυστη συμφωνία-ασπίδα
Για τις χώρες του Περσικού Κόλπου, το μνημόνιο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αποδεικνύεται μια πρόχειρη λύση που απλώς κάλυψε επιφανειακά το πρόβλημα χωρίς να αγγίξει τις βαθύτερες αιτίες του. Το μνημόνιο αντιμετώπισε την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας ως ένα απομονωμένο τεχνικό ζήτημα, αφήνοντας εκτός κάδρου το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το δίκτυο των οργανώσεων που ελέγχει και το πυραυλικό του οπλοστάσιο.
Οι Άραβες αναλυτές εκτιμούν ότι η Τεχεράνη χρησιμοποιεί πλέον το μνημόνιο ως διπλωματική ασπίδα. Προβαίνει σε ελεγχόμενες προκλήσεις, κρατώντας τες εσκεμμένα κάτω από το όριο που θα πυροδοτούσε μια ολοκληρωτική αμερικανική στρατιωτική απάντηση, ώστε να δοκιμάσει τις αντοχές της συμφωνίας.
Αυτή η τακτική εντείνει την καχυποψία μεταξύ των κρατών του Κόλπου και της Ουάσιγκτον, καθώς στις αραβικές πρωτεύουσες εδραιώνεται η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται περισσότερο για τη διαχείριση της κρίσης και την αποφυγή του ρίσκου παρά για την εγγύηση της απόλυτης ασφάλειας των συμμάχων τους.
Στην πραγματικότητα, το Ιράν ξεκαθαρίζει σε Ουάσιγκτον και γείτονες ότι οι γραπτές συμφωνίες δεν πρόκειται να περιορίσουν τα ασύμμετρα όπλα του ούτε την περιφερειακή του επιρροή. Κρατώντας τους γείτονές του σε διαρκή ομηρία, διασφαλίζει ότι οποιαδήποτε μελλοντική διαπραγμάτευση για το πυρηνικό του πρόγραμμα θα πρέπει αναγκαστικά να λάβει υπόψη τους δικούς του όρους.
Αυτή η στάση πηγάζει από την ίδια την ιδεολογία του καθεστώτος, την εξαγωγή της ισλαμικής επανάστασης, η οποία απαιτεί μια μόνιμη κατάσταση εξωτερικής τριβής για να διατηρεί την εσωτερική της νομιμότητα.
Για την ελίτ της Τεχεράνης, η διπλωματία δεν είναι ο δρόμος προς την οριστική ειρήνη, αλλά ένα εργαλείο διαχείρισης κρίσεων για να ανακουφίζεται η οικονομία όσο προωθούνται οι στρατηγικοί της στόχοι.