Μια ανάσα από ένα σοβαρό αεροπορικό δυστύχημα βρέθηκε το FIR Λευκωσίας, όταν τουρκικό στρατιωτικό μεταγωγικό Airbus A400M, που δεν βρισκόταν σε επικοινωνία με το αρμόδιο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής της Κυπριακής Δημοκρατίας, βρέθηκε σε επικίνδυνη σύγκλιση πορείας με επιβατικό Boeing 737-800. Η έγκαιρη παρέμβαση των Κυπρίων ελεγκτών απέτρεψε τα χειρότερα. Το περιστατικό, όμως, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη συμβάν εναέριας κυκλοφορίας. Αποκαλύπτει μια πολύ σοβαρότερη πραγματικότητα: Η πολιτική του «Αττίλα» και η άρνηση της Άγκυρας να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία δημιουργούν πλέον δυνητικούς κινδύνους ακόμη και για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας.
Και το περιστατικό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν έρχεται σε κενό χρόνο. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, οι επαναλαμβανόμενες πτήσεις τουρκικών μαχητικών από το παράνομο αεροδρόμιο της Τύμπου είχαν θέσει ένα κρίσιμο ερώτημα: Επιχειρεί η Άγκυρα να αναβαθμίσει σταδιακά τα κατεχόμενα σε προκεχωρημένη αεροπορική βάση στην Ανατολική Μεσόγειο;
Η νέα εξέλιξη δείχνει, ότι το ερώτημα πρέπει πλέον να διευρυνθεί. Γιατί το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη στρατιωτικοποίηση της Τύμπου και του Λευκονοίκου. Αφορά την προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργήσει και να επιβάλει στην πράξη μια παράλληλη πραγματικότητα στον κυπριακό εναέριο χώρο.
Το περιστατικό είναι αποκαλυπτικό. Τουρκικό στρατιωτικό μεταγωγικό Airbus A400M, με κωδικό TUAF770, βρέθηκε σε επικίνδυνη σύγκλιση πορείας με επιβατικό Boeing 737-800. Όπως προαναφέραμε, σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, το τουρκικό αεροσκάφος δεν βρισκόταν σε επικοινωνία με το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Λευκωσίας και μόνο με την έγκαιρη παρέμβαση των Κυπρίων ελεγκτών απετράπη περαιτέρω επικίνδυνη εξέλιξη.
Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, δεν είναι ένα μεμονωμένο αεροπορικό συμβάν. Είναι η αιτία που το καθιστά δυνατό. Η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και αυτή η πολιτική επιλογή μεταφέρεται πλέον στο επιχειρησιακό επίπεδο. Δεν υπάρχει απευθείας συντονισμός μεταξύ των κέντρων ελέγχου Άγκυρας και Λευκωσίας, ενώ τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη και μη επανδρωμένα συστήματα πραγματοποιούν δραστηριότητες στο FIR Λευκωσίας χωρίς τον προβλεπόμενο συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Έτσι, μια πολιτική μη αναγνώρισης μετατρέπεται σε ζήτημα ασφάλειας της διεθνούς πολιτικής αεροπορίας.
Και εδώ το νέο περιστατικό συνδέεται άμεσα με όσα έχουν προηγηθεί. Η παρουσία τουρκικών F-16 στην Τύμπου, η μόνιμη εγκατάσταση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και η δραστηριότητα τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών μέσα στο FIR Λευκωσίας δεν πρέπει να εξετάζονται ως ασύνδετα γεγονότα. Συνθέτουν σταδιακά μια ενιαία εικόνα: την προσπάθεια της Τουρκίας να αποκτήσει ένα ολοκληρωμένο αεροπορικό αποτύπωμα στα κατεχόμενα.
Η γεωγραφία εξηγεί πολλά. Από την Κύπρο, η Τουρκία βρίσκεται αεροπορικά πολύ πιο κοντά στο Ισραήλ, στον Λίβανο, στη Συρία, στην Αίγυπτο και στις ενεργειακές ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου. Η Τύμπου και το Λευκόνοικο μπορούν έτσι να λειτουργήσουν ως κρίκοι μιας προωθημένης στρατιωτικής παρουσίας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η αντιπαράθεση Άγκυρας-Ιερουσαλήμ αποκτά ολοένα εντονότερα στρατηγικά χαρακτηριστικά.
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη διάσταση. Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει επανειλημμένα τη δημιουργία τετελεσμένων ως μέσο μεταβολής του status quo: πρώτα δημιουργείται μια πραγματικότητα επί του πεδίου, στη συνέχεια αυτή παγιώνεται και τελικά προβάλλεται ως δεδομένο που οι υπόλοιποι καλούνται να διαχειριστούν.
Αυτό ακριβώς πρέπει να αποτραπεί και στον αέρα.
Γιατί το FIR Λευκωσίας δεν είναι ζήτημα «ελληνοκυπριακής» και «τουρκοκυπριακής» διαφοράς. Είναι διεθνώς καθορισμένη περιοχή ευθύνης για την ασφαλή διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας. Και όταν στρατιωτικά αεροσκάφη επιχειρούν χωρίς τον αναγκαίο συντονισμό μέσα σε έναν από τους πλέον ευαίσθητους εναέριους χώρους της Ανατολικής Μεσογείου, το ζήτημα παύει να αφορά αποκλειστικά την Κύπρο.
Το παραλίγο ατύχημα αποτελεί επομένως προειδοποίηση. Όχι μόνο για την ασφάλεια των πτήσεων, αλλά και για τη στρατηγική μεταβολή που εξελίσσεται στα κατεχόμενα.
Από τα F-16 στην Τύμπου και τα UAV στο Λευκόνοικο μέχρι τις μη συντονισμένες στρατιωτικές πτήσεις στο FIR Λευκωσίας, τα κομμάτια αρχίζουν να σχηματίζουν την ίδια εικόνα: η Άγκυρα δεν ενισχύει απλώς τη στρατιωτική παρουσία της στην κατεχόμενη Κύπρο. Επιχειρεί να μετατρέψει και τον ουρανό της σε χώρο τετελεσμένων.