Η παρουσία του Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός λειτούργησε ως καμπανάκι αφύπνισης για την Ευρώπη, αλλά και ως δοκιμασία συνοχής. Η συντονισμένη στάση των Ευρωπαίων, που σχημάτισαν κοινό μέτωπο υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας της Γροιλανδίας και προειδοποίησαν για σοβαρά οικονομικά αντίμετρα, φαίνεται πως συνέβαλε στην προσωρινή υπαναχώρηση της Ουάσιγκτον από τις πιο επιθετικές της θέσεις, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times.
Για την Ευρώπη, το ζήτημα δεν ήταν μόνο γεωπολιτικό αλλά και βαθιά θεσμικό. Η προστασία των συνόρων και η μη αλλαγή τους με απειλές ή χρήση βίας αποτελεί θεμέλιο της ευρωπαϊκής μεταπολεμικής τάξης, που οικοδομήθηκε πάνω στην τραυματική εμπειρία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το συμπέρασμα εκείνης της εποχής ήταν σαφές: μόνο η συλλογική άμυνα και οι κοινές δεσμεύσεις μπορούν να προστατεύσουν τα μικρότερα κράτη από τις επιδιώξεις των ισχυρότερων.
Σήμερα, η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με λογικές ισχύος. Η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία, αμφισβητώντας σύνορα που είχε προηγουμένως αναγνωρίσει με διεθνείς συνθήκες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό την ηγεσία Τραμπ, άσκησαν πίεση σε σύμμαχο χώρα, τη Δανία, για το καθεστώς της Γροιλανδίας. Και στις δύο περιπτώσεις, οι Βρυξέλλες και το ΝΑΤΟ κατέστησαν σαφές ότι η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα αποτελούν αδιαπραγμάτευτες «κόκκινες γραμμές».
Όπως επισημαίνει ο Ίαν Λέσερ, επικεφαλής του γραφείου του Γερμανικού Ταμείου Μάρσαλ στις Βρυξέλλες, η αμφισβήτηση συνόρων μέσω απειλών ή βίας υπονομεύει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Αν, μάλιστα, τέτοιες πρακτικές προέρχονται από τον βασικό εγγυητή της ευρωπαϊκής άμυνας, δηλαδή τις ΗΠΑ, τότε η ανησυχία γίνεται υπαρξιακή για το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Μαρκ Λέοναρντ, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, σημειώνει ότι η Ευρώπη, μετά από δεκαετίες όπου «εξημέρωσε» την έννοια της κυριαρχίας μέσω πολυμερών θεσμών, αναγκάζεται να την επανανακαλύψει σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί και πάλι ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων — Κίνας, Ρωσίας και πλέον και των ΗΠΑ. Κατά τον ίδιο, η Ένωση ίσως να μην μπορεί να επιβάλει διεθνώς μια παγκόσμια τάξη βασισμένη σε κανόνες, μπορεί όμως να διασφαλίσει ότι αυτή θα συνεχίσει να ισχύει εντός της ευρωπαϊκής ηπείρου. Σε αυτό το πλαίσιο, Ουκρανία και Γροιλανδία αποκτούν συμβολική και στρατηγική σημασία.
Η ευρωπαϊκή στάση αποτυπώνεται και στην πολιτική έναντι της Ουκρανίας. Οι Βρυξέλλες απέρριψαν τις πιέσεις για παραχώρηση εδαφών που δεν έχει καταλάβει η Ρωσία και ξεκαθάρισαν ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία κατάπαυσης πυρός, καμία κατοχή δεν θα αναγνωριστεί ως νόμιμη. Παράλληλα, η Ε.Ε. έχει καλύψει σε μεγάλο βαθμό το χρηματοδοτικό κενό που άφησε η αμερικανική πλευρά, εγκρίνοντας πρόσθετο πακέτο οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας ύψους περίπου 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
Στο μέτωπο της Γροιλανδίας, οι Ευρωπαίοι έσπευσαν να εκφράσουν αλληλεγγύη προς τη Δανία, στέλνοντας μήνυμα ότι η αλλαγή καθεστώτος εδαφών συμμάχων δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Ο Εμανουέλ Μακρόν συνόψισε τη νέα στάση λέγοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά εργαλεία και πρέπει να τα χρησιμοποιήσει, ενώ ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ προειδοποίησε ότι η παθητική αποδοχή πιέσεων οδηγεί από τη συνεργασία στην υποτέλεια.
Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο, η δεύτερη προεδρία Τραμπ δίδαξε στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι η τακτική της κολακείας δεν αποδίδει και ότι μόνο η αποφασιστική υπεράσπιση των αρχών, σε συνδυασμό με την απειλή ουσιαστικών αντιμέτρων, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά. Η απόφαση της Ε.Ε. να παγώσει εμπορικές διαπραγματεύσεις και να προετοιμάσει δασμούς ύψους έως 93 δισ. ευρώ σε αμερικανικά προϊόντα φαίνεται πως έστειλε σαφές μήνυμα στις αγορές — και τελικά στον ίδιο τον Λευκό Οίκο.
Παρότι ο Τραμπ παρουσίασε το αποτέλεσμα ως αμερικανική επιτυχία, στις Βρυξέλλες εκτιμούν ότι ο πραγματικός νικητής ήταν η συλλογική στάση της Ευρώπης και το ΝΑΤΟ, που επέμειναν στην αρχή ότι τα σύνορα δεν αλλάζουν χωρίς συναίνεση. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε την κρίση «τακτικό μάθημα» για το μέλλον, τονίζοντας ότι η συνταγή της ενότητας, της ετοιμότητας, της σταθερότητας και της διαρκούς διαπραγμάτευσης πρέπει να αποτελέσει μόνιμη στρατηγική.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζουν τα κράτη της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες, που αισθάνονται περισσότερο εκτεθειμένες σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις δοκιμάζουν τα όρια της κυριαρχίας. Όπως επισημαίνει η Γιάνα Πούλιεριν από το ECFR, η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος που επιδιώκουν να τη διχάσουν, γνωρίζοντας ότι μια κατακερματισμένη Ένωση είναι πιο ευάλωτη στις πιέσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα, καταλήγουν οι αναλυτές, είναι αν η Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ μπορούν να προσαρμοστούν σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες δεν θεωρούνται πλέον αυτονόητοι. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, η Ευρώπη καλείται όχι μόνο να υπερασπιστεί τις αρχές της, αλλά και να αποδείξει ότι διαθέτει τη βούληση και τα μέσα να το πράξει στην πράξη.