Η συμφωνία που προώθησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, για τη δημιουργία ενός «ταμείου κατά της εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης» υπέρ πολιτικών συμμάχων του, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, με επικριτές του να υποστηρίζουν ότι ενισχύει περαιτέρω τη συγκέντρωση εξουσιών στο προεδρικό αξίωμα και δυσχεραίνει μελλοντικές έρευνες εις βάρος του.
Σύμφωνα με αναλυτές και νομικούς κύκλους, η συμφωνία αποτελεί ακόμη ένα βήμα στη συνολική στρατηγική του Τραμπ κατά τη δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο, με στόχο την αποδυνάμωση θεσμικών μηχανισμών ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας.
Όπως επισημαίνεται, οι νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να δημιουργήσουν σημαντικά εμπόδια σε πιθανές έρευνες από Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο, από μελλοντικές κυβερνήσεις ή ακόμη και από ανεξάρτητες αρχές εκτός της ομοσπονδιακής διοίκησης.
Επικριτές της κυβέρνησης Τραμπ υποστηρίζουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να ανατρέψει μεταπολεμικές μεταρρυθμίσεις διαφάνειας που θεσπίστηκαν μετά το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ, αμφισβητώντας παράλληλα τον εποπτικό ρόλο του Κογκρέσου στις δημόσιες δαπάνες και ενισχύοντας πολιτικά πρόσωπα που βρέθηκαν αντιμέτωπα με τη Δικαιοσύνη λόγω της στήριξής τους προς τον ίδιο.
Σύμφωνα με πρώην κυβερνητικούς νομικούς και συνταγματολόγους, ο Τραμπ αξιοποιεί τη σταδιακή διεύρυνση των προεδρικών εξουσιών που έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια και από αποφάσεις του συντηρητικού Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ.
Ο καθηγητής Νομικής του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, Άνταμ Ζίμερμαν, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «αυτό που βλέπουμε είναι μια δραματική μετατόπιση υπέρ της συγκέντρωσης περισσότερης εκτελεστικής εξουσίας απευθείας στον πρόεδρο».
Φορολογική «ασπίδα» και ευρείες ερμηνείες
Η συμφωνία περιλαμβάνει και ειδικό παράρτημα, το οποίο προβλέπει φορολογική «αμνηστία» για τον Ντόναλντ Τραμπ, μέλη της οικογένειάς του και επιχειρήσεις που συνδέονται μαζί του.
Αξιωματούχοι του υπουργείου Δικαιοσύνης υποστήριξαν ότι πρόκειται ουσιαστικά για έναν συμβιβασμό, καθώς η αμερικανική φορολογική υπηρεσία IRS εγκαταλείπει παλαιότερους ελέγχους εις βάρος του προέδρου, ενώ ο ίδιος αποσύρει αγωγή ύψους 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων κατά της κυβέρνησης για τη διαρροή φορολογικών του στοιχείων.
Ωστόσο, επικριτές επισημαίνουν ότι η διατύπωση της συμφωνίας δεν περιορίζεται μόνο σε φορολογικά ζητήματα, αλλά επεκτείνεται και σε πιθανές κρατικές αξιώσεις που θα μπορούσαν να θεωρηθούν «πολιτικά υποκινούμενες» ή αποτέλεσμα «εργαλειοποίησης» της Δικαιοσύνης — όροι που, όπως σημειώνουν νομικοί κύκλοι, παραμένουν ασαφείς και επιδέχονται ευρεία ερμηνεία.
Πιέσεις σε ερευνητικούς μηχανισμούς
Παράλληλα, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προχωρήσει σε σειρά κινήσεων απέναντι σε πρόσωπα που συμμετείχαν σε έρευνες σχετικές με τη δράση του Αμερικανού προέδρου.
Δικηγόροι και εισαγγελείς που συμμετείχαν στις έρευνες του πρώην ειδικού ανακριτή Τζακ Σμιθ απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους, ενώ εγκαταλείφθηκε και η υπόθεση περιφρόνησης του Κογκρέσου κατά του πρώην συμβούλου του Τραμπ, Στιβ Μπάνον.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ έχει απονείμει χάρη σε όσους κατηγορήθηκαν ή καταδικάστηκαν για την επίθεση στο Καπιτώλιο στις 6 Ιανουαρίου 2021, ενώ στελέχη της κυβέρνησής του αφήνουν ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αποζημιώσεων μέσω του νέου ταμείου.
Σύμφωνα με επικριτές του Λευκού Οίκου, οι κινήσεις αυτές ενδέχεται να λειτουργήσουν αποτρεπτικά για πιθανούς μάρτυρες ή συνεργάτες μελλοντικών ερευνών.
Αντιδράσεις για την αποδυνάμωση θεσμικών ελέγχων
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο το 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απομακρύνει αρκετούς γενικούς επιθεωρητές ομοσπονδιακών υπηρεσιών, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με τον εντοπισμό φαινομένων διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας και σπατάλης δημόσιου χρήματος.
Παράλληλα, το υπουργείο Δικαιοσύνης υποστήριξε πρόσφατα ότι ο πρόεδρος δεν δεσμεύεται πλέον από τον νόμο περί προεδρικών αρχείων, ο οποίος απαιτεί τη διατήρηση και παράδοση εγγράφων του Λευκού Οίκου στα Εθνικά Αρχεία.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται, σύμφωνα με αναλυτές, με τη θεωρία της «ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας», την οποία στηρίζει τα τελευταία χρόνια η συντηρητική πλειοψηφία του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί υπέρ ευρείας προεδρικής ασυλίας για πράξεις που σχετίζονται με τα επίσημα καθήκοντα του προέδρου, ενώ έχει επιτρέψει την απομάκρυνση επικεφαλής ανεξάρτητων αρχών χωρίς ειδική αιτιολόγηση.
Ο πρώην νομικός σύμβουλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Νταγκ Λέτερ, δήλωσε ότι «χρειάζεται ένα επίπεδο έντιμης συμπεριφοράς για να λειτουργήσει το σύστημα διακυβέρνησης», προσθέτοντας πως η στάση του Τραμπ «ξεπερνά κατά πολύ ό,τι είχαν φανταστεί οι συντάκτες του Συντάγματος».