Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε την παράταση της εντολής της Αποστολής Υποστήριξης των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη (UNSMIL) έως τις 31 Οκτωβρίου 2027, με την Ελλάδα και τη Ρωσία να απέχουν από την ψηφοφορία. Η απόφαση ελήφθη έπειτα από δύσκολες διαπραγματεύσεις, στις οποίες κυριάρχησαν οι διαφωνίες για την πολιτική διαδικασία στη Λιβύη και τις αναφορές στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας, στον απόηχο της πρόσφατης επικύρωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης.
Η ανανέωση της εντολής της UNSMIL για έναν ακόμη χρόνο εγκρίθηκε έπειτα από διαδοχικές τροποποιήσεις του σχεδίου απόφασης, την ευθύνη σύνταξης του οποίου είχε το Ηνωμένο Βασίλειο.
Συνολικά πραγματοποιήθηκαν τέσσερις αναθεωρήσεις, ενώ η διαδικασία σιωπηρής έγκρισης διακόπηκε τρεις φορές, εξαιτίας των αντιρρήσεων που διατυπώθηκαν από μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η αποστολή του ΟΗΕ στη Λιβύη έχει ως βασικές αρμοδιότητες τη στήριξη μιας πολιτικής διαδικασίας υπό λιβυκή ηγεσία, την εφαρμογή της εκεχειρίας, την προώθηση του κράτους δικαίου και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ελληνική παρέμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας
Κεντρικό σημείο της διαφωνίας για την ελληνική πλευρά αποτέλεσε η διατύπωση του ψηφίσματος σχετικά με την υποχρέωση των λιβυκών αρχών να σέβονται το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του Δικαίου της Θάλασσας.
Το ζήτημα απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα μετά την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου.
Κατόπιν ελληνικού αιτήματος, το οποίο υποστήριξαν τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, ενσωματώθηκε αρχικά στο προοίμιο του σχεδίου αναφορά στον σεβασμό των αρχών καλής γειτονίας και περιφερειακής συνεργασίας.
Παράλληλα, περιλαμβανόταν έκκληση προς όλους τους λιβυκούς παράγοντες να τηρούν τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις τους, με ρητή μνεία στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Ωστόσο, η διατύπωση συνάντησε αντιρρήσεις από την Κίνα και τα τρία αφρικανικά μέλη του Συμβουλίου, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Λιβερία και τη Σομαλία.
Τα αφρικανικά κράτη υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη αναφορά υπερέβαινε το αντικείμενο της εντολής της UNSMIL και το πλαίσιο μιας τεχνικής ανανέωσής της.
Κατά τις επόμενες αναθεωρήσεις, η αναφορά αποδυναμώθηκε, προκαλώντας την αντίδραση της Αθήνας, η οποία διέκοψε τη διαδικασία σιωπηρής έγκρισης στην τέταρτη εκδοχή του σχεδίου.
Η διαφωνία αυτή αποτέλεσε βασικό στοιχείο της ελληνικής στάσης κατά την τελική ψηφοφορία.
Κοινή δήλωση έξι πλευρών κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου
Είχε προηγηθεί, στις 26 Οκτωβρίου, κοινή δήλωση του Μπαχρέιν, της Κύπρου, της Αιγύπτου, της Ελλάδας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στη δήλωση επαναλαμβανόταν η θέση ότι η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και θίγει τα θαλάσσια δικαιώματα άλλων παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών.
Οι υπογράφοντες υπογράμμιζαν ότι το μνημόνιο παραμένει άκυρο και ανυπόστατο και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Η νέα εξέλιξη στο Συμβούλιο Ασφαλείας ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών ως προς το κατά πόσο ζητήματα θαλάσσιας οριοθέτησης πρέπει να περιλαμβάνονται σε αποφάσεις που αφορούν την αποστολή του ΟΗΕ στη Λιβύη.
Διαφωνίες και για την πολιτική διαδικασία στη Λιβύη
Πέρα από το ζήτημα του Δικαίου της Θάλασσας, οι διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν και στο πολιτικό μέλλον της Λιβύης, ιδιαίτερα στη συμφωνία της 30ής Αυγούστου στο πλαίσιο του μηχανισμού «4+4».
Η συμφωνία αφορά το εκλογικό πλαίσιο και την ανασυγκρότηση της διοίκησης της Ανώτατης Εθνικής Εκλογικής Επιτροπής.
Το τελικό κείμενο της απόφασης χαιρετίζει τη δέσμευση για ενοποίηση των λιβυκών θεσμών, συγκρότηση ενιαίας εκτελεστικής αρχής και διεξαγωγή προεδρικών και βουλευτικών εκλογών εντός 24 μηνών.
Ωστόσο, η Κίνα και η Ρωσία φέρονται να εξέφρασαν επιφυλάξεις για τη βαρύτητα που αποδίδεται στη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί συνταγματικό κείμενο και δεν έχει εξασφαλίσει τη συναίνεση όλων των λιβυκών πλευρών.
Οι δύο χώρες υπογράμμισαν την ανάγκη μιας πολιτικής διαδικασίας χωρίς αποκλεισμούς, στην οποία θα συμμετέχουν οι εμπλεκόμενοι παράγοντες της Λιβύης.
Από την πλευρά τους, τα αφρικανικά μέλη του Συμβουλίου εξέφρασαν ανησυχία ότι η συγκρότηση ενιαίας εκτελεστικής αρχής θα μπορούσε να μετατραπεί σε προϋπόθεση για τη διεξαγωγή των εκλογών, δημιουργώντας πρόσθετα εμπόδια στην πολιτική διαδικασία.
Παράταση της UNSMIL εν μέσω συνεχιζόμενων διαφωνιών
Παρά τις αντιρρήσεις, το Συμβούλιο Ασφαλείας κατέληξε στην ανανέωση της εντολής της UNSMIL έως το τέλος Οκτωβρίου του 2027.
Η απόφαση διατηρεί το πλαίσιο της παρουσίας των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη, με στόχο τη διευκόλυνση της πολιτικής διαδικασίας, την υποστήριξη της εκεχειρίας και την προώθηση των θεσμικών διαδικασιών.
Ωστόσο, οι αποχές της Ελλάδας και της Ρωσίας, για διαφορετικούς λόγους, καταδεικνύουν τις σημαντικές αποκλίσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Συμβούλιο Ασφαλείας τόσο για τις διεθνείς διαστάσεις της λιβυκής κρίσης όσο και για τον τρόπο προώθησης μιας πολιτικής λύσης.