Σε μια κίνηση για να αποκτήσει πρόσβαση σε θαλάσσιες εμπορικές οδούς, το περίκλειστο Καζακστάν στρέφεται στο Ιράν, υπογράφοντας στις 8 Ιουλίου μια συμφωνία 27 ετών για την κατασκευή και λειτουργία εφοδιαστικού και διαμετακομιστικού σταθμού στο λιμάνι Σαχίντ Ρατζαΐ στο Μπαντάρ Αμπάς — το μεγαλύτερο λιμάνι του Ιράν και γνωστό κέντρο παράκαμψης κυρώσεων.
Βάσει της συμφωνίας τύπου BOT (Κατασκευή-Λειτουργία-Μεταβίβαση), η Αστάνα θα κατασκευάσει τον τερματικό σταθμό εντός δύο ετών, θα τον εκμεταλλευτεί για 25 χρόνια και στη συνέχεια θα παραδώσει τον έλεγχό του στην Τεχεράνη.
Η απόφαση αυτή εντάσσεται σε μια προσεκτικά σχεδιασμένη διπλωματική ισορροπία της Αστάνα. Το Καζακστάν, το οποίο πρόσφατα προσχώρησε στις Συμφωνίες του Αβραάμ και στο υπό αμερικανική ηγεσία Συμβούλιο Ειρήνης, διατηρεί παράλληλα στενές σχέσεις με την Τεχεράνη, έχοντας μάλιστα στείλει αντιπροσωπεία στην κηδεία του Ανώτατου Ιρανικού Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Η χώρα διαθέτει μακρά εμπειρία στη διαχείριση αντίρροπων εταιρικών σχέσεων, καθώς προσελκύει δισεκατομμύρια σε δυτικές επενδύσεις, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί βασικό διαμετακομιστικό κόμβο για τη Ρωσία και επωφελείται από την κινεζική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».
Τα ιρανικά λιμάνια ως γεωπολιτικοί και οικονομικοί εφαλτήρες
Τα λιμάνια Μπαντάρ Αμπάς και Τσαμπαχάρ αποτελούν κρίσιμους κόμβους του Διεθνούς Διαδρόμου Μεταφορών Βορρά-Νότου (INSTC), ενός δικτύου που συνδέει την Ινδία με τη Ρωσία μέσω της Κασπίας.
Η διαδρομή αυτή μειώνει τον χρόνο μεταφοράς κατά 40% και το κόστος κατά 30% σε σύγκριση με τη Διώρυγα του Σουέζ, προσφέροντας στην Κεντρική Ασία τη συντομότερη διέξοδο προς τον ωκεανό και στην Ινδία μια πύλη προσέγγισης της περιοχής παρακάμπτοντας το Πακιστάν.
Ωστόσο, οι επενδύσεις αυτές ενέχουν σοβαρούς κινδύνους. Οι ΗΠΑ, οι οποίες πρόσφατα ανακάλεσαν προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για το λιμάνι του Τσαμπαχάρ, εξαπέλυσαν πρόσφατα πλήγματα κατά στόχων στο Τσαμπαχάρ και το Μπαντάρ Αμπάς.
Το Καζακστάν ενδέχεται να αντιμετωπίσει δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις, καθώς ο νέος του τερματικός σταθμός θα γειτνιάζει με εγκαταστάσεις της Tidewater Middle East Co., εταιρείας που ελέγχεται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και χρησιμοποιείται για παράνομες μεταφορές.
Χρηματοδότηση του ιρανικού καθεστώτος μέσω υποδομών
Οι επενδύσεις στον INSTC εκτιμάται ότι ενισχύουν άμεσα τα ταμεία του ιερατείου της Τεχεράνης και των Φρουρών της Επανάστασης. Η κατασκευή του ανατολικού σιδηροδρομικού κλάδου του διαδρόμου έχει ανατεθεί στην Khatam al-Anbiya, μια οντότητα στην οποία έχουν επιβληθεί κυρώσεις από τον ΟΗΕ και τις ΗΠΑ λόγω ελέγχου από τους IRGC.
Έτσι, το Ιράν αποκτά τη δυνατότητα να εισπράττει σημαντικά έσοδα από τέλη διέλευσης —με την Τεχεράνη να προσδοκά θεωρητικά έως και 20 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως— τα οποία μπορούν να διοχετευθούν στη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και της εγχώριας καταστολής.