Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει μια πρωτοφανή στρατηγική «σταδιακής ένταξης» της Ουκρανίας, με απώτερο στόχο την πλήρη ένταξή της έως το 2027, σε ένα πλαίσιο που, εφόσον υιοθετηθεί, θα σηματοδοτήσει ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ένωση δέχεται νέα κράτη-μέλη.
Με φόντο τον συνεχιζόμενο πόλεμο και την αβεβαιότητα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας, στις Βρυξέλλες ωριμάζει ένα σχέδιο που προβλέπει μορφή «μερικής» ή «σταδιακής» ένταξης της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το περιοδικό Politico, που επικαλαίται ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες, η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να προσφέρει στο Κίεβο θεσμική παρουσία και περιορισμένη συμμετοχή στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ακόμη και πριν από την πλήρη ολοκλήρωση των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων.
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή, η ουκρανική ηγεσία πιέζει για σαφές χρονοδιάγραμμα ένταξης έως το 2027, θεωρώντας ότι η ευρωπαϊκή προοπτική θα πρέπει να ενταχθεί και σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία ειρήνης με τη Μόσχα. Η συζήτηση αυτή, όπως επισημαίνεται, σηματοδοτεί μετατόπιση της φιλοσοφίας της διεύρυνσης: αντί η πλήρης συμμόρφωση να προηγείται της ένταξης, εξετάζεται το αντίστροφο σχήμα, με σταδιακή ενσωμάτωση και παράλληλη υλοποίηση μεταρρυθμίσεων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επανειλημμένα τονίσει ότι το ζήτημα είναι επείγον, προειδοποιώντας ότι η Ρωσία θα επιχειρήσει να υπονομεύσει την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Όπως έχει δηλώσει, η ένταξη στην ΕΕ συνδέεται άμεσα με τις μελλοντικές εγγυήσεις ασφάλειας της Ουκρανίας. Ωστόσο, η διαδικασία προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια, καθώς απαιτείται ομοφωνία των 27 κρατών-μελών, με την Ουγγαρία να παραμένει σταθερά αντίθετη.
Ο υπό διαμόρφωση οδικός χάρτης
Σύμφωνα με τις συζητήσεις που διεξάγονται στις Βρυξέλλες, έχει διαμορφωθεί ένας άτυπος οδικός χάρτης πέντε βημάτων:
Πρώτο βήμα – Προετοιμασία της Ουκρανίας:Η ΕΕ έχει ήδη επιταχύνει τις διαδικασίες, παρέχοντας τεχνική καθοδήγηση για τα διαπραγματευτικά κεφάλαια της ένταξης. Από τους έξι βασικούς πυλώνες μεταρρυθμίσεων έχουν ήδη καλυφθεί οι τρεις, ενώ στόχος είναι το άνοιγμα και των υπολοίπων. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι δεν θα υπάρξουν εκπτώσεις, ιδίως σε ζητήματα Δικαιοσύνης, δημοκρατίας και θεσμικής λειτουργίας.
Δεύτερο βήμα – Μια «ελαφριά» μορφή ένταξης:Συζητείται η δημιουργία ενός ενδιάμεσου καθεστώτος, μέσω του οποίου η Ουκρανία θα αποκτήσει θεσμική παρουσία και σταδιακά περισσότερα δικαιώματα και υποχρεώσεις. Πρόκειται για πολιτική κίνηση υψηλού συμβολισμού, που θα σηματοδοτεί ότι η πόρτα της ΕΕ παραμένει ανοιχτή ακόμη και σε χώρες που βρίσκονται σε πόλεμο. Το μοντέλο αυτό θα μπορούσε, μελλοντικά, να εφαρμοστεί και σε άλλες υποψήφιες χώρες, όπως η Μολδαβία ή η Αλβανία.
Τρίτο βήμα – Το «αγκάθι» της Ουγγαρίας:Η απαίτηση ομοφωνίας αποτελεί το βασικό εμπόδιο. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν παραμένει κατηγορηματικά αντίθετος στην ένταξη της Ουκρανίας, μετατρέποντας το θέμα σε εσωτερικό πολιτικό ζήτημα. Στις Βρυξέλλες παρακολουθούν στενά τις πολιτικές εξελίξεις στην Ουγγαρία, ελπίζοντας σε ενδεχόμενη αλλαγή στάσης.
Τέταρτο βήμα – Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών: Σε περίπτωση που η αντίσταση της Βουδαπέστης συνεχιστεί, δεν αποκλείεται η εμπλοκή της Ουάσιγκτον. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η αμερικανική επιρροή —και ειδικότερα η σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βίκτορ Όρμπαν— θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως μοχλός πίεσης, ιδίως αν η ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας ενταχθεί σε ένα ευρύτερο πακέτο ειρήνης.
Πέμπτο βήμα – Το έσχατο μέτρο: Στο πιο ακραίο σενάριο, εξετάζεται ακόμη και η ενεργοποίηση του Άρθρου 7 κατά της Ουγγαρίας, που θα μπορούσε να περιορίσει τα δικαιώματα ψήφου της χώρας και να άρει τα εμπόδια στη διαδικασία διεύρυνσης. Προς το παρόν, το ενδεχόμενο αυτό παραμένει στο παρασκήνιο, ωστόσο η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει.