Για δεκαετίες, ο Ρεζά Παχλεβί παρουσιαζόταν ως το μετριοπαθές και «θεσμικό» πρόσωπο της ιρανικής αντιπολίτευσης στην εξορία: ένας πρώην πιλότος μαχητικών αεροσκαφών που από τις Ηνωμένες Πολιτείες μιλούσε για μη βίαιη αντίσταση, δημοκρατική μετάβαση και κοσμικό κράτος. Το τελευταίο Σαββατοκύριακο, ωστόσο, ο τόνος του άλλαξε ριζικά.
Ο 65χρονος γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν απηύθυνε ανοιχτή πρόκληση προς την ιρανική κυβέρνηση, καλώντας τους Ιρανούς να «καταλάβουν τα κέντρα των πόλεων» και να προετοιμαστούν για την επιστροφή του. Σε δήλωσή του που αναρτήθηκε στον λογαριασμό του στο X, ο Παχλεβί ανέφερε ότι «ο στόχος δεν είναι πλέον απλώς να βγούμε στους δρόμους», αλλά «να προετοιμαστούμε για την κατάληψη των κέντρων των πόλεων και τη διατήρησή τους».
Η στροφή αυτή έρχεται εν μέσω των μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που συγκλονίζουν το Ιράν και έχουν μετατραπεί στη σοβαρότερη εσωτερική κρίση των τελευταίων ετών, με εκατοντάδες –και σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις χιλιάδες– νεκρούς.
Ο Ρεζά Παχλεβί γεννήθηκε στην Τεχεράνη στις 31 Οκτωβρίου 1960, επτά χρόνια μετά το πραξικόπημα του 1953, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοχάμεντ Μοσαντέκ, ο οποίος είχε προχωρήσει στην εθνικοποίηση της Αγγλοϊρανικής Εταιρείας Πετρελαίου. Σε ηλικία επτά ετών ανακηρύχθηκε επίσημα διάδοχος του θρόνου και στα 17 του μετέβη στις ΗΠΑ για εκπαίδευση ως πιλότος μαχητικών αεροσκαφών.
Η πορεία του προς τον θρόνο ανακόπηκε από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία και τον οδήγησε μόνιμα στην εξορία. Ο Παχλεβί ολοκλήρωσε την εκπαίδευσή του και απέκτησε πτυχίο πολιτικών επιστημών από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980, προσφέρθηκε να υπηρετήσει ως πιλότος για το Ιράν, ωστόσο το αίτημά του απορρίφθηκε από τις αρχές της Τεχεράνης. Έκτοτε ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες με τη σύζυγό του Γιασμίν Παχλαβί και τις τρεις κόρες τους.
Για περισσότερα από 40 χρόνια, ο Παχλεβί υποστήριζε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και μια ειρηνική, μη βίαιη αλλαγή καθεστώτος. Τις τελευταίες ημέρες, ωστόσο, έχει υιοθετήσει σαφώς πιο συγκρουσιακή ρητορική. Το Σάββατο κάλεσε εργαζόμενους σε κρίσιμους τομείς –όπως οι μεταφορές και η ενέργεια– να προχωρήσουν σε πανεθνικές απεργίες, προκειμένου να «στραγγαλίσουν» τις οικονομικές ζωτικές αρτηρίες του κράτους. Παράλληλα, ζήτησε από τους υποστηρικτές του να υψώσουν τη σημαία με το «Λιοντάρι και τον Ήλιο», σύμβολο της προεπαναστατικής περιόδου, και να καταλάβουν δημόσιους χώρους.
Η αντίδραση της Τεχεράνης ήταν άμεση και σκληρή. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης χαρακτήρισαν τις διαδηλώσεις «νέα φάση ανασφάλειας» και «εσωτερικό ένοπλο πόλεμο», ενώ περιέγραψαν το κάλεσμα του Παχλεβί ως προκάλυμμα για τη δράση «τρομοκρατικών πυρήνων» που επιδιώκουν επιθέσεις κατά της αστυνομίας και των δυνάμεων ασφαλείας. Αξιωματούχοι του καθεστώτος συνέδεσαν την κλιμάκωση με ξένη παρέμβαση, κατηγορώντας ευθέως τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ και κάνοντας λόγο για «Σχέδιο Β» της Ουάσινγκτον και του Τελ Αβίβ μετά τον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν του περασμένου έτους.
Παρά τη δημοφιλία που φαίνεται να απολαμβάνει σε τμήματα των διαδηλωτών, ο Παχλεβί αντιμετωπίζει έντονη κριτική από άλλες πλευρές της ιρανικής αντιπολίτευσης. Ο αναλυτής Αλιρεζά Ναντέρ, πρώην ερευνητής της RAND Corporation και συνεργάτης του Foundation for Defense of Democracies, υποστηρίζει ότι η πολιτική του δραστηριότητα έχει αποκτήσει διχαστικά χαρακτηριστικά. Όπως σημειώνει, επικριτές κατηγορούν τον κύκλο του Παχλεβί ότι επιτίθεται σε άλλες εμβληματικές μορφές της αντιπολίτευσης, όπως η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης Νάργκες Μοχαμαντί, χαρακτηρίζοντάς τες «αριστερές» ή ακόμη και «τρομοκρατικές».
Παράλληλα, εκφράζονται ανησυχίες για πιθανή χειραγώγηση της διαδικτυακής υποστήριξης προς τον Παχλεβί. Ο Ναντέρ επισημαίνει ότι μέρος της διαδικτυακής κινητοποίησης φαίνεται να τροφοδοτείται από κυβερνο-δίκτυα που συνδέονται με το ίδιο το ιρανικό καθεστώς, με στόχο τη σπορά διχόνοιας και τη σύγχυση γύρω από την ηγεσία της αντιπολίτευσης.
Παρά τις αντιφάσεις και τις εσωτερικές συγκρούσεις, ο Ρεζά Παχλεβί αναδεικνύεται σήμερα ως η πιο αναγνωρίσιμη φιγούρα της αντιπολίτευσης στο εξωτερικό, σε μια συγκυρία που ενδέχεται να αποτελέσει το πιο ριψοκίνδυνο πολιτικό του στοίχημα: την προσπάθεια επιστροφής σε έναν θρόνο που χάθηκε πριν από σχεδόν μισό αιώνα.