Σε μείζον γεωπολιτικό πεδίο σύγκρουσης μετατρέπεται ο Καύκασος, με τη Ρωσία και την Αρμενία να βρίσκονται πλέον σε τροχιά μετώπου. Αιτία της ρήξης είναι η επίσημη επιδίωξη του Γερεβάν να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να συσφίξει τις σχέσεις του με την Ουάσινγκτον, επιλογή που απειλεί τη διαχρονική κυριαρχία της Μόσχας στην περιοχή.
Η Αρμενία αποτελεί κομβικό κομμάτι του «Μεσαίου Διαδρόμου», του εμπορικού και ενεργειακού περάσματος που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη παρακάμπτοντας το ρωσικό έδαφος.
Αν και η χώρα διατηρούσε στενούς δεσμούς με το Κρεμλίνο μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, φιλοξενώντας μάλιστα ρωσική στρατιωτική βάση 5.000 στρατιωτών στο Γκιουμρί, η στάση της άλλαξε ριζικά το 2023. Η άρνηση της Ρωσίας να βοηθήσει την Αρμενία στη σύγκρουση με το Αζερμπαϊτζάν ανάγκασε τον Πρωθυπουργό Νικόλ Πασινιάν να στρέψει το βλέμμα του προς τη Δύση.
Το «ουκρανικό σενάριο» και ο οικονομικός εκβιασμός
Η αντίδραση της Μόσχας είναι σφοδρή, με τη ρωσική ηγεσία να χρησιμοποιεί ρητορική παρόμοια με εκείνη που προηγήθηκε του πολέμου στην Ουκρανία. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπενθύμισε με νόημα ότι και η ουκρανική κρίση ξεκίνησε από την προσπάθεια προσέγγισης με την ΕΕ, ενώ ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ προειδοποίησε ανοιχτά τον Πασινιάν ότι οδηγεί τη χώρα του σε ένα «θλιβερό μονοπάτι».
Πέρα από τις λεκτικές απειλές, το Κρεμλίνο εφαρμόζει ήδη σκληρά οικονομικά αντίμετρα. Στο κομμάτι της ενέργειας, η Ρωσία απέστειλε προειδοποιητική επιστολή για πιθανό «πάγωμα» ή διακοπή των παραδόσεων φυσικού αερίου, καυσίμων και διαμαντιών, τη στιγμή που το 80% του φυσικού αερίου της Αρμενίας καλύπτεται από ρωσικές εισαγωγές.
Παράλληλα, έχει ήδη επιβληθεί εμπορικό εμπάργκο με την απαγόρευση εισαγωγής αρμενικών προϊόντων, όπως κρασί, μπράντι και λουλούδια, στη ρωσική αγορά, ενώ πρόσφατα προστέθηκαν περιορισμοί και στις εισαγωγές φρούτων και λαχανικών. Σύμφωνα με αναλυτές, οι κινήσεις αυτές έχουν ως στόχο να στείλουν ένα αυστηρό μήνυμα και σε άλλες μετασοβιετικές χώρες που σκέφτονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Γερεβάν.
Το ασυμβίβαστο των Ενώσεων και η ρήξη στο πεδίο
Η ένταση αποτυπώνεται και σε θεσμικό επίπεδο. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι η κατάσταση θα συζητηθεί στη σύνοδο της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης, από την οποία όμως ο Πασινιάν επέλεξε να απουσιάζει. Από την πλευρά του, ο Αρμένιος Υπουργός Εξωτερικών, Αραράτ Μιρζογιάν, ξεκαθάρισε ότι η συμμετοχή στη ρωσική οικονομική ζώνη και την ΕΕ είναι έννοιες ασυμβίβαστες και πως η χώρα του θα επιλέξει την Ευρώπη όταν έρθει η ώρα.
Πρόσφατη δημοσκόπηση δείχνει ότι το 75% των Αρμενίων τάσσεται υπέρ της ένταξης στην ΕΕ. Ο Πασινιάν τόνισε ότι ο λαός πρέπει να έχει εναλλακτική, επικρίνοντας τη Μόσχα που απαντά με απειλές αντί για επιχειρήματα.
Η Αρμενία έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα απομάκρυνσης από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Δήλωσε επίσημα ότι δεν είναι σύμμαχος της Ρωσίας στον πόλεμο της Ουκρανίας και δρομολογεί την αποχώρησή της από το στρατιωτικό σύμφωνο ΟΣΣΑ, ενώ εντάχθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο που καταζητεί τον Πούτιν για εγκλήματα πολέμου.
Επιπλέον, στην πρόσφατη παρέλαση για την Ημέρα της Δημοκρατίας, παρουσίασε αποκλειστικά στρατιωτικό εξοπλισμό που αγοράστηκε από δυτικές χώρες, μειώνοντας την εξάρτησή της από τη Μόσχα.
Το διπλωματικό σκηνικό συμπληρώθηκε με την επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στο Γερεβάν για την υπογραφή συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας, αλλά και με την πρώτη διμερή σύνοδο κορυφής Αρμενίας - ΕΕ.
Η παρουσία του Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις παράλληλες ευρωπαϊκές εκδηλώσεις εξόργισε τη Μόσχα, η οποία έχει ξεκινήσει μια έντονη προπαγανδιστική εκστρατεία αποδόμησης του Πασινιάν, με ρωσικά κρατικά μέσα ενημέρωσης να εξαπολύουν βαρείς προσωπικούς χαρακτηρισμούς εναντίον του.