Σε μια περίοδο κατά την οποία οι βασικές ενεργειακές και θαλάσσιες αρτηρίες της Μέσης Ανατολής βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση, η αμυντική συνεργασία Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Πολιτειών βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν με τον διοικητή της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM), ναύαρχο Μπραντ Κούπερ.
Σύμφωνα με τη σαουδαραβική πλευρά, οι δύο άνδρες συζήτησαν τη διμερή αμυντική συνεργασία, τις τελευταίες περιφερειακές εξελίξεις και τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης των εντάσεων.
Η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Ριάντ βρίσκεται αντιμέτωπο με ταυτόχρονες πιέσεις: περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ, επιθέσεις των Χούθι κατά σαουδαραβικών στόχων και αυξανόμενη αστάθεια γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα.
Σοβαρό πλήγμα στον αγωγό East-West
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται η πρόσφατη επίθεση με drones στον κρίσιμο σαουδαραβικό αγωγό East-West, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο από τα ανατολικά κοιτάσματα προς τις εγκαταστάσεις της Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ.
Η επίθεση οδήγησε σε διακοπή της λειτουργίας του αγωγού, δημιουργώντας πρόσθετες δυσκολίες για τις σαουδαραβικές εξαγωγές σε μια περίοδο κατά την οποία οι θαλάσσιες μεταφορές στην περιοχή αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρούς περιορισμούς.
Ο αγωγός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, μπορεί να μεταφέρει έως και 4 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και αποτελεί μία από τις βασικές εναλλακτικές οδούς εξαγωγής της Σαουδικής Αραβίας σε περίπτωση προβλημάτων στο Ορμούζ.
Η νέα επιδείνωση της κατάστασης συνέβαλε στην περαιτέρω άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου, με το Brent να κινείται πάνω από τα 107 δολάρια το βαρέλι και να ξεπερνά προσωρινά τα 108 δολάρια στις συναλλαγές της Δευτέρας.
Οι Χούθι ενισχύουν την παρουσία τους γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ
Παράλληλα, οι Χούθι έχουν σημειώσει σημαντική στρατιωτική πρόοδο στη δυτική Υεμένη και σε νησιά του νοτίου τμήματος της Ερυθράς Θάλασσας.
Οι δυνάμεις τους έχουν καταλάβει τη Μόχα, σημαντικό λιμάνι της δυτικής Υεμένης, καθώς και στρατηγικά νησιά κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Η τελευταία εξέλιξη αφορά την κατάληψη των νησιών Μεγάλο και Μικρό Χανίς, γεγονός που ενισχύει τη στρατηγική θέση των Χούθι κοντά σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως.
Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι οι Χούθι ελέγχουν συνολικά το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, αυξάνει όμως τη δυνατότητά τους να ασκούν πίεση στη ναυσιπλοΐα και επιτείνει τις ανησυχίες του Ριάντ για την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας.
Για τη Σαουδική Αραβία, η κατάσταση δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα: από τη μία το Ορμούζ, όπου η ένταση με το Ιράν έχει περιορίσει τη ναυσιπλοΐα, και από την άλλη το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, όπου η ενίσχυση των Χούθι αυξάνει την αβεβαιότητα για τις εναλλακτικές οδούς μεταφοράς πετρελαίου.
Το Ριάντ ζητά μεγαλύτερη αμερικανική στήριξη
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Σαουδική Αραβία έχει ζητήσει αυξημένη αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη για την αντιμετώπιση της νέας απειλής από τους Χούθι.
Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η αμερικανική εμπλοκή έχει περιοριστεί κυρίως στην παροχή πληροφοριών, καθώς μια ευρύτερη στρατιωτική επέμβαση θα μπορούσε να εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες ακόμη βαθύτερα στις συγκρούσεις της περιοχής.
Το ζήτημα αυτό προσδίδει πρόσθετη σημασία στη συνάντηση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν με τον διοικητή της CENTCOM, καθώς το Ριάντ επιδιώκει να ενισχύσει την άμυνά του χωρίς να οδηγηθεί σε νέα γενικευμένη σύγκρουση με τους Χούθι.
Σε αδιέξοδο η προσπάθεια για το Ορμούζ
Την ίδια ώρα, παραμένουν δύσκολες οι διπλωματικές προσπάθειες για αποκλιμάκωση της έντασης στο Στενό του Ορμούζ.
Το Ομάν είχε αναλάβει πρωτοβουλία για συνομιλίες μεταξύ του Ιράν και χωρών του Κόλπου, με στόχο την επίτευξη προσωρινών ρυθμίσεων που θα επέτρεπαν ασφαλέστερη διέλευση πλοίων.
Η προγραμματισμένη συνάντηση, ωστόσο, αναβλήθηκε, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί νέα ημερομηνία.
Το Ιράν εξακολουθεί να επιβάλλει περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα μέσω του Ορμούζ, ενώ έχει συνδέσει την πλήρη εξομάλυνση της κατάστασης με την πορεία των σχέσεών του με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για τη Σαουδική Αραβία, αυτό σημαίνει ότι η βασική θαλάσσια έξοδος προς τον Περσικό Κόλπο παραμένει υπό πίεση την ίδια στιγμή που επιδεινώνεται η κατάσταση και στην εναλλακτική διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας.
Η πολυεθνική συνεργασία για την Ερυθρά Θάλασσα
Το Ριάντ έχει ήδη κινηθεί για την ενίσχυση της περιφερειακής αμυντικής συνεργασίας στη συγκεκριμένη περιοχή.
Τον Αύγουστο ανακοινώθηκε η ενεργοποίηση της Multinational Maritime Defense Coalition, με αντικείμενο την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και στον Κόλπο του Άντεν.
Στην τρίτη συνάντηση σχεδιασμού στην Τζέντα συμμετείχαν εκπρόσωποι 39 χωρών, ενώ 13 κράτη είχαν μέχρι τότε ενταχθεί επισήμως στη συνεργασία.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Πακιστάν, η Τουρκία, το Τζιμπουτί, η Σομαλία, το Σουδάν και η Υεμένη.
Ο σχεδιασμός προβλέπει κοινές δομές διοίκησης και ελέγχου, κέντρο θαλάσσιων επιχειρήσεων και μηχανισμούς συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών.
Αυξάνεται η στρατηγική πίεση στο Ριάντ
Η ταυτόχρονη επιδείνωση της κατάστασης στο Ορμούζ, στην Ερυθρά Θάλασσα και στην Υεμένη δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας για τη Σαουδική Αραβία.
Το Ριάντ καλείται να προστατεύσει τις ενεργειακές του υποδομές και τις εναλλακτικές οδούς εξαγωγής πετρελαίου, να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη στρατιωτική πίεση των Χούθι και, ταυτόχρονα, να εξασφαλίσει μεγαλύτερη αμερικανική υποστήριξη χωρίς να εμπλακεί σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η συνάντηση του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν με τον Μπραντ Κούπερ αποκτά ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα, καθώς η ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας συνδέεται πλέον άμεσα με τη σταθερότητα δύο από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου και της ενέργειας.