Μια βαθιά μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να λύσει οικογενειακά και οικονομικά αδιέξοδα δεκαετιών τέθηκε σε ισχύ, φέρνοντας ριζικές αλλαγές στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, το οποίο παρέμενε ανέπαφο για οκτώ δεκαετίες.
Ο νέος νόμος προσαρμόζεται στα σύγχρονα κοινωνικά δεδομένα, τις νέες μορφές οικογένειας και το μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό μοντέλο της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται αλλά θωρακίζονται με αυστηρότερους κανόνες.
Συγκεκριμένα, όταν αφορούν συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν ισχύ για δύο χρόνια από τη σύνταξή τους, ενώ μετά τη διετία απαιτείται γραφολογικός έλεγχος. Αν ο κληρονόμος είναι εκτός του στενού οικογενειακού κύκλου, ο γραφολογικός έλεγχος είναι υποχρεωτικός εξαρχής.
Παράλληλα, απλοποιούνται οι διαδικασίες για τις δημόσιες και μυστικές διαθήκες, καθώς πλέον απαιτείται μόνο η παρουσία συμβολαιογράφου και δύο μαρτύρων, ενώ για πρώτη φορά αποκτούν δικαίωμα σύνταξης διαθήκης ανήλικοι άνω των 16 ετών, αλλά και άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου μέσω ειδικού λογισμικού.
Ο νέος νόμος βάζει οριστικό τέλος και σε φαινόμενα εκμετάλλευσης ηλικιωμένων, καθώς ακυρώνονται αυτόματα οι διαθήκες τροφίμων σε γηροκομεία ή κλινικές που άφηναν την περιουσία τους στους ιδιοκτήτες ή τη διοίκηση αυτών των δομών. Σημαντικές ανατροπές έρχονται και στα ποσοστά της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
Σε οικογένειες με ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας αντί για το ένα τέταρτο, ενώ αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας, παραμερίζοντας άλλους συγγενείς όπως οι γονείς.
Τα ίδια ακριβώς δικαιώματα επεκτείνονται και στα σύμφωνα συμβίωσης, ενώ αποκλείονται από την κληρονομιά οι σύζυγοι που βρίσκονταν σε διάσταση για περισσότερα από δύο χρόνια, καθώς και οι προπαππούδες και προγιαγιάδες.
Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες είναι η αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων σε ανύπαντρους συντρόφους που είχαν ελεύθερη σχέση για πάνω από τρία χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν κοντινοί συγγενείς και ότι θα καταθέσουν σχετική αίτηση εντός τεσσάρων μηνών, καθώς σε αντίθετη περίπτωση η περιουσία περιέρχεται στο δημόσιο.
Ακόμη και αν υπάρχουν παιδιά, ο σύντροφος διατηρεί το δικαίωμα διαμονής στην κοινή κατοικία για ένα έτος και μπορεί να διεκδικήσει έξοδα νοσηλείας ή φροντίδας του θανόντος.
Επαναστατικές είναι οι αλλαγές και στις εξ αδιαιρέτου κληρονομιές, καθώς η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από εμπράγματη σε ενοχική. Αυτό σημαίνει ότι ένας κληρονόμος μπορεί πλέον να ζητήσει το μερίδιό του σε χρήμα, λαμβάνοντας τη μισή αξία του μεριδίου του σε μετρητά, γεγονός που θα ξεμπλοκάρει χιλιάδες ακίνητα που ρήμαζαν λόγω διαφωνιών.
Όσον αφορά τα χρέη, οι κληρονόμοι δεν υποχρεούνται να τα αποπληρώσουν από την προσωπική τους περιουσία, εκτός εάν επιλέξουν να εκμεταλλευτούν οικονομικά το κληρονομούμενο ακίνητο, όπως με πώληση ή ενοικίαση.
Επιπλέον, εισάγονται οι κληρονομικές συμβάσεις, οι οποίες επιτρέπουν σε άτομα με μεγάλη περιουσία να συμφωνήσουν δεσμευτικά από κοινού με τους κληρονόμους τους για το ποιος θα λάβει τι, διατηρώντας ο διαθέτης τη διαχείριση όσο ζει.
Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα σύναψης σύμβασης με έναν φροντιστή στον οποίο υπόσχεται την περιουσία με αντάλλαγμα τη φροντίδα του, ή σύμβασης παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.
Τέλος, το νέο δίκαιο εισάγει αυστηρά ηθικά κριτήρια, καθώς χάνουν αυτόματα κάθε κληρονομικό δικαίωμα όσοι καταδικάζονται τελεσίδικα για εγκλήματα κατά της ζωής ή της γενετήσιας ελευθερίας, ενώ για πρώτη φορά επιτρέπεται στους γονείς να αποκληρώσουν πλήρως τα παιδιά τους, επικαλούμενοι βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από αχαριστία και συστηματική αδιαφορία.