Μια δήλωση με ιδιαίτερο βάρος έκανε πρόσφατα ο υφυπουργός Άμυνας της Ολλανδίας, Χάις Τάινμαν, καλώντας τη βιομηχανία να προτείνει την ανάπτυξη ενός εγχώριου πυραύλου cruise βαθιάς ακριβείας με βεληνεκές άνω των 1.000 χιλιομέτρων, ικανού να ανταγωνιστεί τον αμερικανικό Tomahawk. «Η αποτροπή μεγάλης εμβέλειας δεν μπορεί πλέον να ανατίθεται σε τρίτους», τόνισε, στέλνοντας σαφές μήνυμα στρατηγικής αυτονόμησης.
Η τοποθέτηση αυτή θεωρήθηκε απρόσμενη για μια χώρα τόσο βαθιά ενσωματωμένη στη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ και παραδοσιακά εξαρτημένη από αμερικανικά οπλικά συστήματα. Ενδεικτικό είναι ότι μόλις τον Απρίλιο οι ΗΠΑ ενέκριναν την πώληση 200 πυραύλων Tomahawk στην Ολλανδία. Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, η Χάγη ανακοίνωσε ότι τα υποβρύχιά της θα εξοπλιστούν τελικά με τον Joint Strike Missile σε έκδοση υποβρυχιακής εκτόξευσης, ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα υπό τη νορβηγική Kongsberg.
Η στροφή αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κλίμα επανεξέτασης των αμυντικών εξαρτήσεων. Στις αρχές του έτους, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κάλεσε ανοιχτά τις ευρωπαϊκές χώρες να δίνουν προτεραιότητα στην Ευρωπαϊκή Αμυντική Τεχνολογική και Βιομηχανική Βάση (EDTIB), επισημαίνοντας ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών συχνά μεταφράζεται αυτόματα σε περισσότερες αγορές αμερικανικού εξοπλισμού. Παρά τις παραινέσεις αυτές, αρκετά κράτη συνεχίζουν να προσανατολίζονται στην αγορά Tomahawk, υπονομεύοντας τις προσπάθειες για ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Η ανάγκη για δυνατότητες βαθιάς ακριβείας (Deep Precision Strike – DPS) αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο από τη φύση του σύγχρονου πολέμου. Όπως εξηγεί ο αναλυτής του RUSI, δρ. Λίνους Τέρχορστ, οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, ιδίως όσοι εκτοξεύονται από το έδαφος, μπορούν να πλήξουν κρίσιμες υποδομές, γραμμές ανεφοδιασμού και κέντρα διοίκησης βαθιά πίσω από τις εχθρικές γραμμές, λειτουργώντας κυρίως ως μέσο αποτροπής αλλά και ως στρατηγικό εργαλείο επιλογών.
Το παράδειγμα της Ασίας είναι ενδεικτικό. Η Κίνα επεκτείνει με ταχύτατους ρυθμούς το οπλοστάσιό της σε πυραύλους cruise, γεγονός που θεωρείται από Αμερικανούς αναλυτές μία από τις σοβαρότερες απειλές για τις δυνάμεις των ΗΠΑ στην περιοχή. Αντίστοιχα, στην Ευρώπη, η Ρωσία έχει αναπτύξει πυραύλους εδάφους-εδάφους με εμβέλεια έως και 2.500 χιλιόμετρα, ωθώντας ευρωπαϊκές χώρες να αναζητήσουν συγκρίσιμες δυνατότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, το 2024 χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ολλανδία εγκαινίασαν την πρωτοβουλία European Long-Range Strike Approach (ELSA). Αν και το πρώτο συγκεκριμένο πρόγραμμα δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί, θεωρείται πιθανή η ανάπτυξη ενός επίγειου πυραύλου cruise, τομέας στον οποίο η Ευρώπη διαθέτει τεχνογνωσία αλλά όχι επιχειρησιακό σύστημα.
Παρά τη γοητεία του Tomahawk, η εξάρτηση από τις ΗΠΑ συνοδεύεται από σοβαρούς περιορισμούς. Η διαθεσιμότητα πυραύλων και εκτοξευτών είναι περιορισμένη, καθώς η Ουάσινγκτον δίνει προτεραιότητα στον Ειρηνικό. Επιπλέον, κάθε εξαγωγή και χρήση τέτοιων όπλων υπόκειται σε αμερικανική έγκριση, γεγονός που μειώνει δραστικά την επιχειρησιακή αυτονομία των συμμάχων, όπως έχει ήδη βιώσει η Ουκρανία.
Η λύση, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, βρίσκεται στην ευρωπαϊκή παραγωγή. Προγράμματα όπως ο επίγειος πύραυλος cruise της MBDA ή οι γερμανοβρετανικές πρωτοβουλίες για όπλα βεληνεκούς έως 2.000 χιλιομέτρων δείχνουν ότι η τεχνολογική βάση υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση και η μακροπρόθεσμη χρηματοδοτική δέσμευση.
Όπως υπογράμμισε και ο αρμόδιος επίτροπος της ΕΕ για την Άμυνα και το Διάστημα, Αντριους Κουμπίλιους, οι κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες μπορούν να μειώσουν το κόστος, να ενισχύσουν τη βιομηχανία και να προσφέρουν στρατηγική ανεξαρτησία. Σε έναν κόσμο αυξανόμενων απειλών και αβεβαιότητας, η δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού Tomahawk» δεν είναι απλώς βιομηχανική φιλοδοξία, αλλά ζήτημα στρατηγικής αναγκαιότητας.