Η κατάπαυση του πυρός στη Συρία αναδεικνύεται σε κομβικό παράγοντα ασφάλειας, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη η ιδιαίτερα ευαίσθητη διαδικασία μεταφοράς κρατουμένων του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) από συριακό έδαφος στο Ιράκ. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ξεκαθάρισε ότι η εκεχειρία πρέπει να παραμείνει σε ισχύ για όσο διαρκεί η επιχείρηση αυτή, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος αποδράσεων, χάους και νέας αποσταθεροποίησης σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.
Σε τηλεοπτική του συνέντευξη, ο Φιντάν επισήμανε ότι η προσωρινή συμφωνία παύσης των εχθροπραξιών ανάμεσα στις δυνάμεις της συριακής κυβέρνησης και τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), όπου κυριαρχούν οι Κούρδοι, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της στοιχειώδους σταθερότητας στη βόρεια και ανατολική Συρία. Η Άγκυρα εκτιμά ότι τυχόν κατάρρευση της εκεχειρίας, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη μετακινήσεις χιλιάδων τζιχαντιστών, θα δημιουργούσε σοβαρό κενό ασφάλειας με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.
Την ίδια ώρα, τα γεγονότα στο πεδίο δείχνουν ότι η εκεχειρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Η συριακή κυβέρνηση ανέλαβε πρόσφατα τον έλεγχο φυλακής στον βορρά της χώρας, μετά την αποχώρηση κουρδικών δυνάμεων, εξέλιξη που ερμηνεύτηκε από κυβερνητικούς αξιωματούχους ως ένδειξη ότι υπάρχει περιθώριο διατήρησης της συμφωνίας. Ωστόσο, η ταχύτατη προέλαση των κυβερνητικών στρατευμάτων τις τελευταίες εβδομάδες σε περιοχές που τελούσαν επί μια δεκαετία υπό κουρδική διοίκηση έχει μεταβάλει δραστικά τον στρατιωτικό και πολιτικό χάρτη της Συρίας, ενισχύοντας την εξουσία του προέδρου Άχμεντ αλ-Σάρα μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται μια ευρύτερη πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε στα μέσα Ιανουαρίου και προβλέπει την ενσωμάτωση των ημιαυτόνομων κουρδικών θεσμών στο κεντρικό συριακό κράτος. Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης τη μεταβίβαση του ελέγχου φυλακών και στρατοπέδων κράτησης —όπου κρατούνται μαχητές και συγγενείς του ISIS— από τις SDF στη Δαμασκό. Παρά τη συμφωνία, η εφαρμογή της σκοντάφτει σε αμοιβαία καχυποψία, ενώ οι SDF εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι στην πλήρη απώλεια της στρατιωτικής και διοικητικής τους αυτονομίας.
Η κυβέρνηση Σάρα έχει θέσει σαφή προθεσμία στις SDF να παρουσιάσουν σχέδιο ένταξής τους στον συριακό στρατό, καθώς και να προτείνουν πρόσωπο για τη θέση του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας. Παρά τις ενδείξεις διαλόγου, μέχρι στιγμής δεν έχει δοθεί οριστική απάντηση, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης. Τόσο οι κυβερνητικές δυνάμεις όσο και οι Κούρδοι εντείνουν τις προετοιμασίες τους, με μετακινήσεις στρατευμάτων, οχυρώσεις και συγκέντρωση μαχητών κοντά σε κομβικές πόλεις όπως η Χασάκα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Γαλλία, βασικοί μεσολαβητές στην προσπάθεια διατήρησης της εκεχειρίας, έχουν απευθύνει έκκληση στη Δαμασκό να αποφύγει νέα στρατιωτική επέκταση σε περιοχές που ελέγχονται ακόμη από τους Κούρδους. Παράλληλα, τονίζουν την ανάγκη προστασίας όλων των αμάχων, με ιδιαίτερη έμφαση στους κουρδικούς πληθυσμούς, οι οποίοι αντιμετωπίζουν με βαθιά δυσπιστία τη νέα ηγεσία της χώρας.
Καθοριστικής σημασίας είναι και η επιχείρηση μεταφοράς κρατουμένων του ISIS, η οποία αφορά χιλιάδες άτομα και συνοδεύεται από τεράστιες προκλήσεις ασφάλειας. Οι φυλακές και οι καταυλισμοί της βορειοανατολικής Συρίας φιλοξενούν δεκάδες χιλιάδες μαχητές, γυναίκες και παιδιά που συνδέονται με την οργάνωση. Η πρόσφατη αποχώρηση των SDF από εγκαταστάσεις όπως η φυλακή Αλ-Ακτάν και ο καταυλισμός αλ-Χολ ανέδειξε τον κίνδυνο αποδράσεων και χάους, παρά τη μερική αποκατάσταση της ανθρωπιστικής βοήθειας από τον ΟΗΕ.
Στο παρασκήνιο, η τουρκική διάσταση του Κουρδικού ζητήματος προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας. Η δημοσιοποίηση των πρακτικών της συνάντησης του φυλακισμένου ηγέτη του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, με διακομματική αντιπροσωπεία βουλευτών αποκάλυψε μια αξιοσημείωτη πολιτική στροφή. Ο Οτσαλάν αποστασιοποιήθηκε από αιτήματα ανεξαρτησίας ή ομοσπονδιοποίησης, προκρίνοντας το μοντέλο της «τοπικής δημοκρατίας» εντός των υφιστάμενων κρατικών συνόρων τόσο για την Τουρκία όσο και για τη Συρία. Την ίδια στιγμή, προειδοποίησε ότι ενδεχόμενη αποτυχία της ειρηνευτικής διαδικασίας θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε στρατιωτική παρέμβαση στο εσωτερικό της Τουρκίας.
Συνολικά, η Συρία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Η διατήρηση της εκεχειρίας, η ασφαλής διαχείριση των κρατουμένων του ISIS, η επαναχάραξη των σχέσεων Δαμασκού–Κούρδων και η στάση περιφερειακών και διεθνών δρώντων θα καθορίσουν αν η χώρα θα κινηθεί προς μια δύσκολη αλλά πολιτική διευθέτηση ή αν θα βυθιστεί ξανά σε έναν νέο κύκλο συγκρούσεων με σοβαρές επιπτώσεις για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.