Καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες πλησιάζουν σε ένα πιθανό στρατιωτικό πλήγμα κατά του Ιράν, ένας συχνά υποτιμημένος παράγοντας αποκτά ιδιαίτερη σημασία: το Ραμαζάνι, ο ιερότερος μήνας του ισλαμικού ημερολογίου.
Η πραγματοποίηση μιας στρατιωτικής επιχείρησης σε μια περίοδο θρησκευτικής κατάνυξης και έντονης συλλογικής ταυτότητας θα μπορούσε να αναζωπυρώσει αισθήματα αλληλεγγύης στον μουσουλμανικό κόσμο, να ενεργοποιήσει τα περιφερειακά δίκτυα επιρροής της Τεχεράνης και να περιπλέξει τους επιχειρησιακούς και πολιτικούς σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον.
Παρότι ιστορικά οι ένοπλες συγκρούσεις δεν ανεστάλησαν λόγω Ραμαζανιού, η συμβολική και πολιτική βαρύτητα της περιόδου παραμένει ισχυρή. Σε ένα ήδη τεταμένο διεθνές περιβάλλον, ο ιερός μήνας μπορεί να λειτουργήσει ως γεωπολιτικός επιταχυντής με απρόβλεπτες συνέπειες.
Ραμαζάνι και Ιράν: θρησκευτική περίοδος με γεωπολιτικό αποτύπωμα
Όπως επισημαίνουν αναλυτές στο Politico, το Ραμαζάνι –που ξεκίνησε αυτή την εβδομάδα και διαρκεί έως τα μέσα Μαρτίου– επηρεάζει την καθημερινότητα σχεδόν του ενός τετάρτου του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα ωράρια προσαρμόζονται, τα τεμένη γεμίζουν και ο δημόσιος βίος συγχρονίζεται με τη νηστεία και το ιφτάρ.
Ένα χτύπημα κατά του Ιράν σε αυτή τη συγκυρία θα μπορούσε να εντείνει τις εντάσεις σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο. Παρά τις συχνά τεταμένες σχέσεις της Τεχεράνης με αραβικές πρωτεύουσες, το θρησκευτικό πλαίσιο ενδέχεται να λειτουργήσει συσπειρωτικά, ενισχύοντας το αφήγημα μιας εξωτερικής επίθεσης κατά μουσουλμανικού κράτους και κινητοποιώντας συμμάχους και ένοπλες οργανώσεις που πρόσκεινται στο Ιράν.
Ιστορικά παραδείγματα: όταν το Ραμαζάνι δεν ανέκοψε τις συγκρούσεις
Η ιστορία δείχνει ότι ο ιερός μήνας δεν στάθηκε φραγμός στις πολεμικές επιχειρήσεις. Ο Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ εκτυλίχθηκε εν μέσω Ραμαζανιού, όταν η Αίγυπτος και η Συρία επιτέθηκαν στο Ισραήλ. Τη δεκαετία του 1980, κρίσιμες φάσεις του πολέμου Ιράν–Ιράκ πραγματοποιήθηκαν επίσης κατά τη διάρκεια της νηστείας.
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ συνέχισαν τους βομβαρδισμούς στο Αφγανιστάν το 2001, παρά τις εκκλήσεις ηγετών όπως ο Περβέζ Μουσάραφ. Ο τότε υπουργός Άμυνας Ντόναλντ Ράμσφελντ είχε τονίσει ότι «οι πόλεμοι ιστορικά συνεχίζονται και κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού».
Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι η στρατιωτική σκοπιμότητα συχνά υπερισχύει των θρησκευτικών συμβολισμών. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή της άμεσης πληροφόρησης και της διασύνδεσης κοινωνιών, το επικοινωνιακό και διπλωματικό κόστος είναι σαφώς μεγαλύτερο.
Ο συμβολισμός του Ραμαζανιού στην αμερικανική πολιτική
Διαδοχικοί Αμερικανοί πρόεδροι αναγνώρισαν τη σημασία του Ραμαζανιού, τουλάχιστον σε συμβολικό επίπεδο, καθιερώνοντας από τη δεκαετία του 1990 τα ετήσια ιφτάρ στον Λευκό Οίκο. Ο Μπαράκ Ομπάμα το 2014 αναφέρθηκε στην ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα, ενώ το 2024 το ιφτάρ του Τζο Μπάιντεν σημαδεύτηκε από μποϊκοτάζ μουσουλμάνων ηγετών λόγω του πολέμου.
Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, το ιφτάρ του 2025 είχε έντονη διεθνή διάσταση, με τη συμμετοχή ξένων διπλωματών, αλλά περιορισμένη παρουσία της μουσουλμανικής αμερικανικής κοινότητας, αντανακλώντας μια περισσότερο γεωπολιτική προσέγγιση.
Ιράν, Κίνα και η μάχη επιρροής στον μουσουλμανικό κόσμο
Η Ουάσιγκτον κινδυνεύει να υποτιμήσει τη διπλωματική δυναμική του Ραμαζανιού, αφήνοντας χώρο σε ανταγωνιστές όπως η Κίνα. Το Πεκίνο έχει επενδύσει συστηματικά σε σχέσεις με μουσουλμανικές χώρες, παρά τις διεθνείς επικρίσεις για τη μεταχείριση των Ουιγούρων.
Ενδεικτική ήταν η κινεζική μεσολάβηση για την επαναπροσέγγιση Σαουδική Αραβία–Ιράν το 2023, με επαφές που κορυφώθηκαν κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού και αξιοποίησαν τον συμβολισμό της περιόδου.
Η πιθανότητα στρατιωτικής κλιμάκωσης με το Ιράν εν μέσω Ραμαζανιού δεν αφορά μόνο τον στρατιωτικό σχεδιασμό, αλλά και το πεδίο των συμβολισμών και των αφηγήσεων. Αν και η ιστορία δείχνει ότι οι επιχειρήσεις δεν «παγώνουν», το σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον είναι πιο ευαίσθητο και πιο δεκτικό σε ταυτοτικά μηνύματα. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ραμαζάνι μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το πότε, αλλά και το πώς θα εξελιχθεί μια ενδεχόμενη σύγκρουση.