Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, κατά το πρώτο κύμα των κοινών επιθέσεων των Ηνωμένες Πολιτείες και του Ισραήλ, φέρνει την Ισλαμική Δημοκρατία στην κρισιμότερη καμπή της από το 1979. Παρά το ισχυρό πλήγμα στην κορυφή της εξουσίας, το καθεστώς δεν έχει καταρρεύσει και η επόμενη ημέρα παραμένει εξαιρετικά αβέβαιη.
Η επιχείρηση – που η Ουάσιγκτον ονόμασε «Epic Fury» – στόχευσε ανώτερους στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους, με στόχο, όπως υποστηρίχθηκε, την αποδυνάμωση της ιρανικής διοικητικής δομής. Μέχρι το βράδυ του Σαββάτου (28/2/2026), οι πληροφορίες για τον θάνατο του Χαμενεΐ είχαν διαδοθεί ευρέως, προκαλώντας πρωτόγνωρες εικόνες: βίντεο κατέγραφαν πανηγυρισμούς σε μεγάλες ιρανικές πόλεις, αλλά και κινητοποιήσεις τμημάτων της διασποράς στο εξωτερικό.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε δημόσια τους Ιρανούς να «αναλάβουν την εξουσία της κυβέρνησής τους», ενώ ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου υποστήριξε ότι η αλλαγή καθεστώτος είναι εφικτή. Ωστόσο, αν και η στρατιωτική φάση της επιχείρησης εμφανίζεται συντονισμένη, η πολιτική εξέλιξη στο εσωτερικό του Ιράν παραμένει απρόβλεπτη.
Προσωρινή ηγεσία και διαδικασία διαδοχής
Την Κυριακή το πρωί, η κρατική τηλεόραση του Ιράν επιβεβαίωσε επισήμως τον θάνατο του Χαμενεΐ και ανακοίνωσε τη σύσταση τριμελούς προσωρινού συμβουλίου που αναλαμβάνει την εκτελεστική εξουσία.
Βάσει Συντάγματος, ο νέος ανώτατος ηγέτης επιλέγεται από τη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, ένα σώμα 88 μελών με οκταετή θητεία. Ωστόσο, οι υποψήφιοι για τη Συνέλευση ελέγχονται από το Συμβούλιο των Φυλάκων, όργανο στενά συνδεδεμένο με την ανώτατη ηγεσία. Έτσι, ο ίδιος ο Χαμενεΐ είχε διαχρονικά επηρεάσει το πλαίσιο επιλογής του διαδόχου του.
Οι διαδικασίες διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών, με περιορισμένη διαφάνεια. Αν και επισήμως δεν υπάρχουν ανακοινωμένοι υποψήφιοι, εδώ και χρόνια διατυπώνονται εικασίες για πιθανή υποψηφιότητα του γιου του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ωστόσο, οι πρόσφατες απώλειες ανώτερων διοικητών στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ενδέχεται να έχουν μεταβάλει τις εσωτερικές ισορροπίες.
Το προηγούμενο του 1989, όταν ο ίδιος ο Χαμενεΐ εξελέγη χωρίς να θεωρείται φαβορί, υπενθυμίζει ότι η τελική επιλογή μπορεί να αιφνιδιάσει. Η διαδικασία ενδέχεται να ολοκληρωθεί εντός ημερών.
Στρατιωτικά πλήγματα και αντεπιθέσεις
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει υποστεί σημαντικές απώλειες, με αρκετούς υψηλόβαθμους διοικητές να σκοτώνονται στις πρώτες επιθέσεις. Κέντρα διοίκησης έχουν πληγεί και η ηγετική πυραμίδα έχει αποδυναμωθεί.
Ωστόσο, η Τεχεράνη αντέδρασε άμεσα. Μέσα σε 48 ώρες εξαπολύθηκαν επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων σε αραβικές χώρες και κατά στόχων στο Ισραήλ. Για πρώτη φορά, πύραυλοι έπληξαν μη στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Ντουμπάι και πολιτικό αεροδρόμιο στο Κουβέιτ, διευρύνοντας τη γεωγραφία της σύγκρουσης.
Η κλιμάκωση καταδεικνύει ότι, παρά τις απώλειες στην κορυφή, το Ιράν διατηρεί επιχειρησιακή ικανότητα και πρόθεση αντίδρασης. Το ενδεχόμενο ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης παραμένει ανοιχτό, ιδίως αν ενεργοποιηθούν πλήρως οι σύμμαχες ένοπλες οργανώσεις της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.
Κίνδυνος κατάρρευσης ή ελεγχόμενη μετάβαση;
Το ερώτημα πλέον είναι διττό: μπορεί το καθεστώς να διατηρήσει τον εσωτερικό έλεγχο ή θα οδηγηθεί σε συστημική αποσταθεροποίηση;
Εάν οι διαμαρτυρίες κλιμακωθούν και τμήματα των δυνάμεων ασφαλείας αρνηθούν να εκτελέσουν εντολές, η συνταγματική διαδικασία διαδοχής ενδέχεται να καταστεί άνευ σημασίας. Η συνοχή του μηχανισμού εξουσίας – ιδίως των Φρουρών της Επανάστασης – θα αποδειχθεί καθοριστική.
Προς το παρόν, η Ισλαμική Δημοκρατία εμφανίζεται αποδυναμωμένη αλλά όχι διαλυμένη: διαθέτει θεσμικούς μηχανισμούς, στρατιωτική ισχύ και δυνατότητα αντιποίνων. Ο θάνατος του Χαμενεΐ ανοίγει μια περίοδο έντονης ρευστότητας, όπου όλα τα σενάρια – από ελεγχόμενη μετάβαση έως βαθιά αποσταθεροποίηση – παραμένουν στο τραπέζι.
Οι επόμενες ημέρες θα κρίνουν εάν το Ιράν θα καταφέρει να διατηρήσει τη συνοχή του ή αν η σύγκρουση θα εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες.