Ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, σηματοδοτεί μια ιστορική καμπή για την Ισλαμική Δημοκρατία, εν μέσω πολεμικής σύγκρουσης. Η Τεχεράνη διαβεβαιώνει ότι η μετάβαση της εξουσίας θα κινηθεί ταχύτατα, βάσει των προβλέψεων του Συντάγματος, ώστε να αποφευχθεί παρατεταμένο κενό ηγεσίας.
Σύμφωνα με τη θεσμική διαδικασία, ένα τριμελές μεταβατικό συμβούλιο αναλαμβάνει προσωρινά καθήκοντα έως ότου η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων εκλέξει νέο ανώτατο ηγέτη. Σε αυτό μετέχουν ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσενί-Ετζεΐ και ο κληρικός Αλιρεζά Αραφί.
Ωστόσο, η διαδοχή εξελίσσεται σε πολιτικό και ιδεολογικό θρίλερ, με αρκετά πιθανά σενάρια να διαμορφώνονται στο παρασκήνιο.
Αλιρεζά Αραφί: Στροφή στη διπλωματία;
Ο 67χρονος κληρικός εμφανίζεται ως επιλογή που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει αναζήτηση κατάπαυσης του πυρός και επιστροφή σε διαπραγματεύσεις. Θεωρείται πρόσωπο με θρησκευτική νομιμοποίηση και διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα, αν και εκτιμάται ότι σε ενδεχόμενη εκλογή του τον ουσιαστικό έλεγχο θα ασκούσε η οικογένεια Λαριτζανί.
Ένα τέτοιο σενάριο θα στόχευε σε εκεχειρία που θα διασφαλίζει βασικά συμφέροντα του καθεστώτος – περιορισμό επιθέσεων, διατήρηση πυρηνικής τεχνογνωσίας και αποτροπή αλλαγής καθεστώτος – με πιθανές διεθνείς εγγυήσεις. Ωστόσο, θα συναντούσε αντιδράσεις από σκληροπυρηνικούς και τους Φρουροί της Επανάστασης.
Μοχάμεντ Μεχντί Μιρμπαγκέρι: Ρήξη και κλιμάκωση
Ο 66χρονος ιερωμένος εκφράζει το πλέον ριζοσπαστικό ιδεολογικό ρεύμα. Υποστηρίζει ένα μοντέλο θεοκρατικής διακυβέρνησης χωρίς γεωγραφικά όρια και θεωρεί τη σύγκρουση με τη Δύση αναπόφευκτη.
Σε περίπτωση ανάδειξής του, αναλυτές προβλέπουν πλήρη κλιμάκωση: συνέχιση και επέκταση στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή, επιθέσεις σε στρατηγικές ενεργειακές υποδομές και πιθανό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη διεθνή ασφάλεια.
Σαντίκ Λαριτζανί: Θεσμική συνέχεια και «ελεγχόμενη ένταση»
Ο Σαντίκ Λαριτζανί, επικεφαλής του Συμβουλίου Διακρίσεως της Σκοπιμότητας, προβάλλεται ως επιλογή πραγματιστικής επιβίωσης του καθεστώτος. Με πολυετές δίκτυο επιρροής και στήριξη από τον αδελφό του, Αλί Λαριτζανί, θα μπορούσε να διατηρήσει την αντιπαράθεση με τη Δύση χωρίς ακραίες κινήσεις.
Το σενάριο αυτό δίνει έμφαση στη θεσμική συνέχεια, στην καταστολή εσωτερικών αντιδράσεων και σε περιορισμένες οικονομικές προσαρμογές, αποφεύγοντας μια μετωπική σύγκρουση.
Μοτζταμπά Χαμενεΐ: Σκιά των Φρουρών
Ο γιος του εκλιπόντος ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, θεωρείται πιθανός διάδοχος, ιδίως αν οι Φρουροί της Επανάστασης επιδιώξουν να επιβάλουν λύση μέσω στρατιωτικής ισχύος. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η χώρα θα μπορούσε να μετακινηθεί από θεοκρατικό σύστημα με στρατιωτική επιρροή σε de facto στρατιωτική διακυβέρνηση, με τον ίδιο να λειτουργεί ως πολιτικό πρόσωπο βιτρίνα.
Ο κίνδυνος εσωτερικής διάλυσης
Το πιο ακραίο σενάριο αφορά πιθανή εσωτερική σύγκρουση. Ένα πραξικόπημα ή βαθιά θεσμική ρήξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει αυτονομιστικές κινήσεις: στις κουρδικές περιοχές του βορειοδυτικού Ιράν, στην πετρελαιοφόρο Χουζεστάν ή στις περιοχές των Μπαλούχων στα νοτιοανατολικά.
Η διαδοχή του Χαμενεΐ δεν είναι απλώς ζήτημα προσώπων, αλλά επιλογή στρατηγικής πορείας: αποκλιμάκωση και διαπραγμάτευση ή σύγκρουση χωρίς όρια. Οι αποφάσεις των επόμενων ημερών ενδέχεται να καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον του Ιράν, αλλά και τη σταθερότητα ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.