Μια θεμελιώδης αλλαγή στον τρόπο άσκησης διεθνούς πίεσης αναδύεται μέσα από την πρόσφατη αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν και τον πολυετή πόλεμο στην Ουκρανία. Η στοχοποίηση των πολιτικών υποδομών —δικτύων ηλεκτροδότησης και μονάδων αφαλάτωσης— δεν αποτελεί πλέον παράπλευρη απώλεια, αλλά το κύριο νόμισμα μιας νέας «διπλωματίας του εξαναγκασμού».
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πληθυσμοί μετατρέπονται σε ομήρους, καθώς η αξία μιας υποδομής δεν έγκειται στην καταστροφή της, αλλά στην απειλή που εκπορεύεται όσο αυτή παραμένει άθικτη.
Το Τελεσίγραφο Τραμπ και η Συμμετρική Απάντηση της Τεχεράνης
Στις 22 Μαρτίου, ο Ντόναλντ Τραμπ έθεσε ένα ωμό τελεσίγραφο 48 ωρών στο Ιράν: πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ ή ισοπέδωση των ενεργειακών του μονάδων. Η Τεχεράνη απάντησε ακαριαία, στοχοποιώντας τις μονάδες αφαλάτωσης και τις ψηφιακές υποδομές των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στον Κόλπο. Αυτή η ανταλλαγή αποκάλυψε μια κυνική λογική όπου η επιβίωση του αμάχου πληθυσμού (νερό και ρεύμα) χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης για την επίτευξη πολιτικών στόχων που δεν μπορούν να κερδηθούν στο πεδίο της μάχης.
Η «Σχολή» του Πούτιν και το πρόβλημα της εκτέλεσης
Ενώ ο Τραμπ χρησιμοποιεί την υποδομή ως διαπραγματευτικό χαρτί (έχοντας ήδη παρατείνει το τελεσίγραφο δύο φορές), η Ρωσία εφαρμόζει αυτή τη στρατηγική στην πράξη εδώ και τέσσερα χρόνια στην Ουκρανία. Από τα δίκτυα μεταφοράς έως τις μονάδες παραγωγής και αποθήκευσης αερίου, η Μόσχα επιχειρεί να κάμψει την πολιτική βούληση του Κιέβου μέσω του παγώματος και του σκότους.
Ωστόσο, η ουκρανική ανθεκτικότητα και η ταχύτητα των επισκευών αναδεικνύουν ένα δομικό σφάλμα του μοντέλου: η υποδομή ως όπλο συχνά συσπειρώνει τον πληθυσμό κατά του επιτιθέμενου, αντί να τον στρέφει κατά της δικής του κυβέρνησης.
Η Κανονικοποίηση του αδιανόητου
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της νέας δόγματος είναι η δημόσια και απροκάλυπτη χρήση της. Χάρτες με ενεργειακούς στόχους δημοσιεύονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κρατικά πρακτορεία ειδήσεων αναλύουν την «τιμή» κάθε πλήγματος χωρίς ίχνος ηθικού δισταγμού. Η διάκριση μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού στόχου, που αποτελούσε θεμέλιο του διεθνούς δικαίου, φαίνεται να καταρρέει.
Συμπέρασμα: Ένας κόσμος χωρίς «κόκκινες γραμμές»;
Η σύγκλιση των μεθόδων Τραμπ και Πούτιν υποδηλώνει την αποκρυστάλλωση ενός δόγματος που καμία χώρα δεν έχει διατυπώσει επίσημα, αλλά όλες οι μεγάλες δυνάμεις εφαρμόζουν. Όταν η συμβατική στρατιωτική επικράτηση είναι πολύ δαπανηρή ή αργή, οι υποδομές γίνονται το πεδίο όπου επιβάλλονται οι αποφάσεις. Σε αυτόν τον νέο κόσμο, η ισχύς δεν μετριέται με την κατάληψη εδαφών, αλλά με την ικανότητα να κρατάς μια ολόκληρη κοινωνία στο σκοτάδι μέχρι να συμμορφωθεί.